Pāli
Evaṁmesutaṁ
ekaṁsamayaṁbhagavāukkaṭṭhāyaṁviharatisubhagavanesālarājamūle
Tatrakhobhagavābhikkhūāmantesi
bhikkhavoti
Bhadantetitebhikkhūbhagavatopaccassosuṁ
Bhagavāetadavoca
sabbadhammamūlapariyāyaṁvobhikkhavedesessāmi
Taṁsuṇāthasādhukaṁmanasikarothabhāsissāmīti
Evaṁbhantetikhotebhikkhūbhagavatopaccassosuṁ
Bhagavāetadavoca
Idhabhikkhaveassutavāputhujjanoariyānaṁadassāvīariyadhammassaakovidoariyadhammeavinītosappurisānaṁadassāvīsappurisadhammassaakovidosappurisadhammeavinīto
pathaviṁpathavitosañjānāti
pathaviṁpathavitosaññatvāpathaviṁmaññatipathaviyāmaññatipathavitomaññatipathaviṁmetimaññatipathaviṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Āpaṁāpatosañjānāti
āpaṁāpatosaññatvāāpaṁmaññatiāpasmiṁmaññatiāpatomaññatiāpaṁmetimaññatiāpaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Tejaṁtejatosañjānāti
tejaṁtejatosaññatvātejaṁmaññatitejasmiṁmaññatitejatomaññatitejaṁmetimaññatitejaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Vāyaṁvāyatosañjānāti
vāyaṁvāyatosaññatvāvāyaṁmaññativāyasmiṁmaññativāyatomaññativāyaṁmetimaññativāyaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Bhūtebhūtatosañjānāti
bhūtebhūtatosaññatvābhūtemaññatibhūtesumaññatibhūtatomaññatibhūtemetimaññatibhūteabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Devedevatosañjānāti
devedevatosaññatvādevemaññatidevesumaññatidevatomaññatidevemetimaññatideveabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Pajāpatiṁpajāpatitosañjānāti
pajāpatiṁpajāpatitosaññatvāpajāpatiṁmaññatipajāpatismiṁmaññatipajāpatitomaññatipajāpatiṁmetimaññatipajāpatiṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Brahmaṁbrahmatosañjānāti
brahmaṁbrahmatosaññatvābrahmaṁmaññatibrahmasmiṁmaññatibrahmatomaññatibrahmaṁmetimaññatibrahmaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Ābhassareābhassaratosañjānāti
ābhassareābhassaratosaññatvāābhassaremaññatiābhassaresumaññatiābhassaratomaññatiābhassaremetimaññatiābhassareabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Subhakiṇhesubhakiṇhatosañjānāti
subhakiṇhesubhakiṇhatosaññatvāsubhakiṇhemaññatisubhakiṇhesumaññatisubhakiṇhatomaññatisubhakiṇhemetimaññatisubhakiṇheabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Vehapphalevehapphalatosañjānāti
vehapphalevehapphalatosaññatvāvehapphalemaññativehapphalesumaññativehapphalatomaññativehapphalemetimaññativehapphaleabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Abhibhuṁabhibhutosañjānāti
abhibhuṁabhibhutosaññatvāabhibhuṁmaññatiabhibhusmiṁmaññatiabhibhutomaññatiabhibhuṁmetimaññatiabhibhuṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Ākāsānañcāyatanaṁākāsānañcāyatanatosañjānāti
ākāsānañcāyatanaṁākāsānañcāyatanatosaññatvāākāsānañcāyatanaṁmaññatiākāsānañcāyatanasmiṁmaññatiākāsānañcāyatanatomaññatiākāsānañcāyatanaṁmetimaññatiākāsānañcāyatanaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Viññāṇañcāyatanaṁviññāṇañcāyatanatosañjānāti
viññāṇañcāyatanaṁviññāṇañcāyatanatosaññatvāviññāṇañcāyatanaṁmaññativiññāṇañcāyatanasmiṁmaññativiññāṇañcāyatanatomaññativiññāṇañcāyatanaṁmetimaññativiññāṇañcāyatanaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Ākiñcaññāyatanaṁākiñcaññāyatanatosañjānāti
ākiñcaññāyatanaṁākiñcaññāyatanatosaññatvāākiñcaññāyatanaṁmaññatiākiñcaññāyatanasmiṁmaññatiākiñcaññāyatanatomaññatiākiñcaññāyatanaṁmetimaññatiākiñcaññāyatanaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Nevasaññānāsaññāyatanaṁnevasaññānāsaññāyatanatosañjānāti
nevasaññānāsaññāyatanaṁnevasaññānāsaññāyatanatosaññatvānevasaññānāsaññāyatanaṁmaññatinevasaññānāsaññāyatanasmiṁmaññatinevasaññānāsaññāyatanatomaññatinevasaññānāsaññāyatanaṁmetimaññatinevasaññānāsaññāyatanaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Diṭṭhaṁdiṭṭhatosañjānāti
diṭṭhaṁdiṭṭhatosaññatvādiṭṭhaṁmaññatidiṭṭhasmiṁmaññatidiṭṭhatomaññatidiṭṭhaṁmetimaññatidiṭṭhaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Sutaṁsutatosañjānāti
sutaṁsutatosaññatvāsutaṁmaññatisutasmiṁmaññatisutatomaññatisutaṁmetimaññatisutaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Mutaṁmutatosañjānāti
mutaṁmutatosaññatvāmutaṁmaññatimutasmiṁmaññatimutatomaññatimutaṁmetimaññatimutaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Viññātaṁviññātatosañjānāti
viññātaṁviññātatosaññatvāviññātaṁmaññativiññātasmiṁmaññativiññātatomaññativiññātaṁmetimaññativiññātaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Ekattaṁekattatosañjānāti
ekattaṁekattatosaññatvāekattaṁmaññatiekattasmiṁmaññatiekattatomaññatiekattaṁmetimaññatiekattaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Nānattaṁnānattatosañjānāti
nānattaṁnānattatosaññatvānānattaṁmaññatinānattasmiṁmaññatinānattatomaññatinānattaṁmetimaññatinānattaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Sabbaṁsabbatosañjānāti
sabbaṁsabbatosaññatvāsabbaṁmaññatisabbasmiṁmaññatisabbatomaññatisabbaṁmetimaññatisabbaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Nibbānaṁnibbānatosañjānāti
nibbānaṁnibbānatosaññatvānibbānaṁmaññatinibbānasmiṁmaññatinibbānatomaññatinibbānaṁmetimaññatinibbānaṁabhinandati
Taṁkissahetu
Apariññātaṁtassātivadāmi
Puthujjanavasenapaṭhamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Yopisobhikkhavebhikkhusekkhoappattamānasoanuttaraṁyogakkhemaṁpatthayamānoviharatisopipathaviṁpathavitoabhijānāti
pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁmāmaññipathaviyāmāmaññipathavitomāmaññipathaviṁmetimāmaññipathaviṁmābhinandi
Taṁkissahetu
Pariññeyyaṁtassātivadāmi
Āpaṁpe
tejaṁ
vāyaṁ
bhūte
deve
pajāpatiṁ
brahmaṁ
ābhassare
subhakiṇhe
vehapphale
abhibhuṁ
ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ
sutaṁ
mutaṁ
viññātaṁ
ekattaṁ
nānattaṁ
sabbaṁ
nibbānaṁnibbānatoabhijānāti
nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁmāmaññinibbānasmiṁmāmaññinibbānatomāmaññinibbānaṁmetimāmaññinibbānaṁmābhinandi
Taṁkissahetu
Pariññeyyaṁtassātivadāmi
Sekkhavasenadutiyanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti
pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Pariññātaṁtassātivadāmi
Āpaṁpe
tejaṁ
vāyaṁ
bhūte
deve
pajāpatiṁ
brahmaṁ
ābhassare
subhakiṇhe
vehapphale
abhibhuṁ
ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ
sutaṁ
mutaṁ
viññātaṁ
ekattaṁ
nānattaṁ
sabbaṁ
nibbānaṁnibbānatoabhijānāti
nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Pariññātaṁtassātivadāmi
Khīṇāsavavasenatatiyanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti
pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Khayārāgassavītarāgattā
Āpaṁpe
tejaṁ
vāyaṁ
bhūte
deve
pajāpatiṁ
brahmaṁ
ābhassare
subhakiṇhe
vehapphale
abhibhuṁ
ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ
sutaṁ
mutaṁ
viññātaṁ
ekattaṁ
nānattaṁ
sabbaṁ
nibbānaṁnibbānatoabhijānāti
nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Khayārāgassavītarāgattā
Khīṇāsavavasenacatutthanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti
pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Khayādosassavītadosattā
Āpaṁpe
tejaṁ
vāyaṁ
bhūte
deve
pajāpatiṁ
brahmaṁ
ābhassare
subhakiṇhe
vehapphale
abhibhuṁ
ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ
sutaṁ
mutaṁ
viññātaṁ
ekattaṁ
nānattaṁ
sabbaṁ
nibbānaṁnibbānatoabhijānāti
nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Khayādosassavītadosattā
Khīṇāsavavasenapañcamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti
pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Khayāmohassavītamohattā
Āpaṁpe
tejaṁ
vāyaṁ
bhūte
deve
pajāpatiṁ
brahmaṁ
ābhassare
subhakiṇhe
vehapphale
abhibhuṁ
ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ
sutaṁ
mutaṁ
viññātaṁ
ekattaṁ
nānattaṁ
sabbaṁ
nibbānaṁnibbānatoabhijānāti
nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Khayāmohassavītamohattā
Khīṇāsavavasenachaṭṭhanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Tathāgatopibhikkhavearahaṁsammāsambuddhopathaviṁpathavitoabhijānāti
pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Pariññātantaṁtathāgatassātivadāmi
Āpaṁpe
tejaṁ
vāyaṁ
bhūte
deve
pajāpatiṁ
brahmaṁ
ābhassare
subhakiṇhe
vehapphale
abhibhuṁ
ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ
sutaṁ
mutaṁ
viññātaṁ
ekattaṁ
nānattaṁ
sabbaṁ
nibbānaṁnibbānatoabhijānāti
nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Pariññātantaṁtathāgatassātivadāmi
Tathāgatavasenasattamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Tathāgatopibhikkhavearahaṁsammāsambuddhopathaviṁpathavitoabhijānāti
pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Nandīdukkhassamūlanti
itividitvābhavājātibhūtassajarāmaraṇanti
Tasmātihabhikkhavetathāgatosabbasotaṇhānaṁkhayāvirāgānirodhācāgāpaṭinissaggāanuttaraṁsammāsambodhiṁabhisambuddhotivadāmi
Āpaṁpe
tejaṁ
vāyaṁ
bhūte
deve
pajāpatiṁ
brahmaṁ
ābhassare
subhakiṇhe
vehapphale
abhibhuṁ
ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ
ākiñcaññāyatanaṁ
nevasaññānāsaññāyatanaṁ
diṭṭhaṁ
sutaṁ
mutaṁ
viññātaṁ
ekattaṁ
nānattaṁ
sabbaṁ
nibbānaṁnibbānatoabhijānāti
nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati
Taṁkissahetu
Nandīdukkhassamūlanti
itividitvābhavājātibhūtassajarāmaraṇanti
Tasmātihabhikkhavetathāgatosabbasotaṇhānaṁkhayāvirāgānirodhācāgāpaṭinissaggāanuttaraṁsammāsambodhiṁabhisambuddhotivadāmīti
Tathāgatavasenaaṭṭhamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito
Idamavocabhagavā
Natebhikkhūbhagavatobhāsitaṁabhinandunti
Mūlapariyāyasuttaṁniṭṭhitaṁpaṭhamaṁ
Chinese
Study
本經為《中部》第一經,題為「根本法門」,世尊宣說一切法之根本道理。全文以八個層面,對照凡夫、有學者、阿羅漢(四層)及如來(兩層),如何認知地、水、火、風等二十四類現象。凡夫對每一對象皆起妄想與歡喜,因「未曾完全遍知」;有學者直接了知卻應戒除妄想,因其「應被遍知」;阿羅漢直接了知而不妄想,其理由涵蓋「已遍知」、「貪盡離貪」、「瞋盡離瞋」、「癡盡離癡」四種;如來兩層則以「已被徹底遍知」與「喜乃苦根、盡捨一切渴愛現觀無上正等正覺」作結。全經以諸比丘「不隨喜世尊所說」的特殊結語收束。
凡夫對地(乃至涅槃)以四格構想:思量X(對格)、在X中(處格)、從X(從格)、X是我的(屬格),四個格位共構「自我投射」的固定句式。
凡夫「未遍知(apariññāta)」、有學「應遍知(pariññeyya)」、阿羅漢「已遍知(pariññāta)」,三詞精確標定同一所緣在不同修行位階的認知狀態。
經文以凡夫→有學→漏盡者(貪滅、瞋滅、癡滅各一組)→如來(完全遍知、喜即苦各一組)共八層,對同一所緣反覆展示認知差異。