Mūlapariyāyasutta中部・根本法門經

Pāli

Evaṁmesutaṁ

ekaṁsamayaṁbhagavāukkaṭṭhāyaṁviharatisubhagavanesālarājamūle

Tatrakhobhagavābhikkhūāmantesi

bhikkhavoti

Bhadantetitebhikkhūbhagavatopaccassosuṁ

Bhagavāetadavoca

sabbadhammamūlapariyāyaṁvobhikkhavedesessāmi

Taṁsuṇāthasādhukaṁmanasikarothabhāsissāmīti

Evaṁbhantetikhotebhikkhūbhagavatopaccassosuṁ

Bhagavāetadavoca

Idhabhikkhaveassutavāputhujjanoariyānaṁadassāvīariyadhammassaakovidoariyadhammeavinītosappurisānaṁadassāvīsappurisadhammassaakovidosappurisadhammeavinīto

pathaviṁpathavitosañjānāti

pathaviṁpathavitosaññatvāpathaviṁmaññatipathaviyāmaññatipathavitomaññatipathaviṁmetimaññatipathaviṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Āpaṁāpatosañjānāti

āpaṁāpatosaññatvāāpaṁmaññatiāpasmiṁmaññatiāpatomaññatiāpaṁmetimaññatiāpaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Tejaṁtejatosañjānāti

tejaṁtejatosaññatvātejaṁmaññatitejasmiṁmaññatitejatomaññatitejaṁmetimaññatitejaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Vāyaṁvāyatosañjānāti

vāyaṁvāyatosaññatvāvāyaṁmaññativāyasmiṁmaññativāyatomaññativāyaṁmetimaññativāyaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Bhūtebhūtatosañjānāti

bhūtebhūtatosaññatvābhūtemaññatibhūtesumaññatibhūtatomaññatibhūtemetimaññatibhūteabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Devedevatosañjānāti

devedevatosaññatvādevemaññatidevesumaññatidevatomaññatidevemetimaññatideveabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Pajāpatiṁpajāpatitosañjānāti

pajāpatiṁpajāpatitosaññatvāpajāpatiṁmaññatipajāpatismiṁmaññatipajāpatitomaññatipajāpatiṁmetimaññatipajāpatiṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Brahmaṁbrahmatosañjānāti

brahmaṁbrahmatosaññatvābrahmaṁmaññatibrahmasmiṁmaññatibrahmatomaññatibrahmaṁmetimaññatibrahmaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Ābhassareābhassaratosañjānāti

ābhassareābhassaratosaññatvāābhassaremaññatiābhassaresumaññatiābhassaratomaññatiābhassaremetimaññatiābhassareabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Subhakiṇhesubhakiṇhatosañjānāti

subhakiṇhesubhakiṇhatosaññatvāsubhakiṇhemaññatisubhakiṇhesumaññatisubhakiṇhatomaññatisubhakiṇhemetimaññatisubhakiṇheabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Vehapphalevehapphalatosañjānāti

vehapphalevehapphalatosaññatvāvehapphalemaññativehapphalesumaññativehapphalatomaññativehapphalemetimaññativehapphaleabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Abhibhuṁabhibhutosañjānāti

abhibhuṁabhibhutosaññatvāabhibhuṁmaññatiabhibhusmiṁmaññatiabhibhutomaññatiabhibhuṁmetimaññatiabhibhuṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Ākāsānañcāyatanaṁākāsānañcāyatanatosañjānāti

ākāsānañcāyatanaṁākāsānañcāyatanatosaññatvāākāsānañcāyatanaṁmaññatiākāsānañcāyatanasmiṁmaññatiākāsānañcāyatanatomaññatiākāsānañcāyatanaṁmetimaññatiākāsānañcāyatanaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Viññāṇañcāyatanaṁviññāṇañcāyatanatosañjānāti

viññāṇañcāyatanaṁviññāṇañcāyatanatosaññatvāviññāṇañcāyatanaṁmaññativiññāṇañcāyatanasmiṁmaññativiññāṇañcāyatanatomaññativiññāṇañcāyatanaṁmetimaññativiññāṇañcāyatanaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Ākiñcaññāyatanaṁākiñcaññāyatanatosañjānāti

ākiñcaññāyatanaṁākiñcaññāyatanatosaññatvāākiñcaññāyatanaṁmaññatiākiñcaññāyatanasmiṁmaññatiākiñcaññāyatanatomaññatiākiñcaññāyatanaṁmetimaññatiākiñcaññāyatanaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Nevasaññānāsaññāyatanaṁnevasaññānāsaññāyatanatosañjānāti

nevasaññānāsaññāyatanaṁnevasaññānāsaññāyatanatosaññatvānevasaññānāsaññāyatanaṁmaññatinevasaññānāsaññāyatanasmiṁmaññatinevasaññānāsaññāyatanatomaññatinevasaññānāsaññāyatanaṁmetimaññatinevasaññānāsaññāyatanaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Diṭṭhaṁdiṭṭhatosañjānāti

diṭṭhaṁdiṭṭhatosaññatvādiṭṭhaṁmaññatidiṭṭhasmiṁmaññatidiṭṭhatomaññatidiṭṭhaṁmetimaññatidiṭṭhaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Sutaṁsutatosañjānāti

sutaṁsutatosaññatvāsutaṁmaññatisutasmiṁmaññatisutatomaññatisutaṁmetimaññatisutaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Mutaṁmutatosañjānāti

mutaṁmutatosaññatvāmutaṁmaññatimutasmiṁmaññatimutatomaññatimutaṁmetimaññatimutaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Viññātaṁviññātatosañjānāti

viññātaṁviññātatosaññatvāviññātaṁmaññativiññātasmiṁmaññativiññātatomaññativiññātaṁmetimaññativiññātaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Ekattaṁekattatosañjānāti

ekattaṁekattatosaññatvāekattaṁmaññatiekattasmiṁmaññatiekattatomaññatiekattaṁmetimaññatiekattaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Nānattaṁnānattatosañjānāti

nānattaṁnānattatosaññatvānānattaṁmaññatinānattasmiṁmaññatinānattatomaññatinānattaṁmetimaññatinānattaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Sabbaṁsabbatosañjānāti

sabbaṁsabbatosaññatvāsabbaṁmaññatisabbasmiṁmaññatisabbatomaññatisabbaṁmetimaññatisabbaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Nibbānaṁnibbānatosañjānāti

nibbānaṁnibbānatosaññatvānibbānaṁmaññatinibbānasmiṁmaññatinibbānatomaññatinibbānaṁmetimaññatinibbānaṁabhinandati

Taṁkissahetu

Apariññātaṁtassātivadāmi

Puthujjanavasenapaṭhamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Yopisobhikkhavebhikkhusekkhoappattamānasoanuttaraṁyogakkhemaṁpatthayamānoviharatisopipathaviṁpathavitoabhijānāti

pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁmaññipathaviyāmaññipathavitomaññipathaviṁmetimaññipathaviṁmābhinandi

Taṁkissahetu

Pariññeyyaṁtassātivadāmi

Āpaṁpe

tejaṁ

vāyaṁ

bhūte

deve

pajāpatiṁ

brahmaṁ

ābhassare

subhakiṇhe

vehapphale

abhibhuṁ

ākāsānañcāyatanaṁ

viññāṇañcāyatanaṁ

ākiñcaññāyatanaṁ

nevasaññānāsaññāyatanaṁ

diṭṭhaṁ

sutaṁ

mutaṁ

viññātaṁ

ekattaṁ

nānattaṁ

sabbaṁ

nibbānaṁnibbānatoabhijānāti

nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁmaññinibbānasmiṁmaññinibbānatomaññinibbānaṁmetimaññinibbānaṁmābhinandi

Taṁkissahetu

Pariññeyyaṁtassātivadāmi

Sekkhavasenadutiyanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti

pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Pariññātaṁtassātivadāmi

Āpaṁpe

tejaṁ

vāyaṁ

bhūte

deve

pajāpatiṁ

brahmaṁ

ābhassare

subhakiṇhe

vehapphale

abhibhuṁ

ākāsānañcāyatanaṁ

viññāṇañcāyatanaṁ

ākiñcaññāyatanaṁ

nevasaññānāsaññāyatanaṁ

diṭṭhaṁ

sutaṁ

mutaṁ

viññātaṁ

ekattaṁ

nānattaṁ

sabbaṁ

nibbānaṁnibbānatoabhijānāti

nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Pariññātaṁtassātivadāmi

Khīṇāsavavasenatatiyanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti

pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Khayārāgassavītarāgattā

Āpaṁpe

tejaṁ

vāyaṁ

bhūte

deve

pajāpatiṁ

brahmaṁ

ābhassare

subhakiṇhe

vehapphale

abhibhuṁ

ākāsānañcāyatanaṁ

viññāṇañcāyatanaṁ

ākiñcaññāyatanaṁ

nevasaññānāsaññāyatanaṁ

diṭṭhaṁ

sutaṁ

mutaṁ

viññātaṁ

ekattaṁ

nānattaṁ

sabbaṁ

nibbānaṁnibbānatoabhijānāti

nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Khayārāgassavītarāgattā

Khīṇāsavavasenacatutthanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti

pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Khayādosassavītadosattā

Āpaṁpe

tejaṁ

vāyaṁ

bhūte

deve

pajāpatiṁ

brahmaṁ

ābhassare

subhakiṇhe

vehapphale

abhibhuṁ

ākāsānañcāyatanaṁ

viññāṇañcāyatanaṁ

ākiñcaññāyatanaṁ

nevasaññānāsaññāyatanaṁ

diṭṭhaṁ

sutaṁ

mutaṁ

viññātaṁ

ekattaṁ

nānattaṁ

sabbaṁ

nibbānaṁnibbānatoabhijānāti

nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Khayādosassavītadosattā

Khīṇāsavavasenapañcamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Yopisobhikkhavebhikkhuarahaṁkhīṇāsavovusitavākatakaraṇīyoohitabhāroanuppattasadatthoparikkhīṇabhavasaṁyojanosammadaññāvimuttosopipathaviṁpathavitoabhijānāti

pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Khayāmohassavītamohattā

Āpaṁpe

tejaṁ

vāyaṁ

bhūte

deve

pajāpatiṁ

brahmaṁ

ābhassare

subhakiṇhe

vehapphale

abhibhuṁ

ākāsānañcāyatanaṁ

viññāṇañcāyatanaṁ

ākiñcaññāyatanaṁ

nevasaññānāsaññāyatanaṁ

diṭṭhaṁ

sutaṁ

mutaṁ

viññātaṁ

ekattaṁ

nānattaṁ

sabbaṁ

nibbānaṁnibbānatoabhijānāti

nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Khayāmohassavītamohattā

Khīṇāsavavasenachaṭṭhanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Tathāgatopibhikkhavearahaṁsammāsambuddhopathaviṁpathavitoabhijānāti

pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Pariññātantaṁtathāgatassātivadāmi

Āpaṁpe

tejaṁ

vāyaṁ

bhūte

deve

pajāpatiṁ

brahmaṁ

ābhassare

subhakiṇhe

vehapphale

abhibhuṁ

ākāsānañcāyatanaṁ

viññāṇañcāyatanaṁ

ākiñcaññāyatanaṁ

nevasaññānāsaññāyatanaṁ

diṭṭhaṁ

sutaṁ

mutaṁ

viññātaṁ

ekattaṁ

nānattaṁ

sabbaṁ

nibbānaṁnibbānatoabhijānāti

nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Pariññātantaṁtathāgatassātivadāmi

Tathāgatavasenasattamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Tathāgatopibhikkhavearahaṁsammāsambuddhopathaviṁpathavitoabhijānāti

pathaviṁpathavitoabhiññāyapathaviṁnamaññatipathaviyānamaññatipathavitonamaññatipathaviṁmetinamaññatipathaviṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Nandīdukkhassamūlanti

itividitvābhavājātibhūtassajarāmaraṇanti

Tasmātihabhikkhavetathāgatosabbasotaṇhānaṁkhayāvirāgānirodhācāgāpaṭinissaggāanuttaraṁsammāsambodhiṁabhisambuddhotivadāmi

Āpaṁpe

tejaṁ

vāyaṁ

bhūte

deve

pajāpatiṁ

brahmaṁ

ābhassare

subhakiṇhe

vehapphale

abhibhuṁ

ākāsānañcāyatanaṁ

viññāṇañcāyatanaṁ

ākiñcaññāyatanaṁ

nevasaññānāsaññāyatanaṁ

diṭṭhaṁ

sutaṁ

mutaṁ

viññātaṁ

ekattaṁ

nānattaṁ

sabbaṁ

nibbānaṁnibbānatoabhijānāti

nibbānaṁnibbānatoabhiññāyanibbānaṁnamaññatinibbānasmiṁnamaññatinibbānatonamaññatinibbānaṁmetinamaññatinibbānaṁnābhinandati

Taṁkissahetu

Nandīdukkhassamūlanti

itividitvābhavājātibhūtassajarāmaraṇanti

Tasmātihabhikkhavetathāgatosabbasotaṇhānaṁkhayāvirāgānirodhācāgāpaṭinissaggāanuttaraṁsammāsambodhiṁabhisambuddhotivadāmīti

Tathāgatavasenaaṭṭhamanayabhūmiparicchedoniṭṭhito

Idamavocabhagavā

Natebhikkhūbhagavatobhāsitaṁabhinandunti

Mūlapariyāyasuttaṁniṭṭhitaṁpaṭhamaṁ

Chinese

AI如是我聞。
AI一時,世尊住於烏嘎他蘇跋伽林娑羅王樹根下。
AI於彼處,世尊確實呼喚諸比丘。
AI「諸比丘!」
AI「尊者!」那些比丘對世尊應答了。
AI世尊說此:
AI諸比丘,我將為汝等宣說一切法之根本道理。
AI你們要聽,置於心中。
This passage also appears in2 seg. 一切漏經
AI「如是,尊者!」那些比丘確實對世尊應答了。
AI世尊說此:
AI諸比丘,此處,未受教導的凡夫,不見諸聖者、不通聖法、未受諸聖法訓練,不見諸善士、不通善士之法、未受諸善士之法訓練,
This passage also appears in 一切漏經蛇喻經
AI(彼)將地想知為地;
AI想知地為地已,(彼)尋思地,以地(具格)尋思,自地(從格)尋思,尋思「地是我的」,歡喜於地。
AI那是何故?
AI「(地)未被彼完全遍知」,我如是說。
AI(彼)將水想知為水;
AI想知水為水已,(彼)尋思水,於水(處格)尋思,自水(從格)尋思,尋思「水是我的」,歡喜於水。
AI那是何故?
AI「(水)未被彼完全遍知」,我如是說。
AI(彼)將火想知為火;
AI他已將火認知為火,便思量火、於火中思量、從火思量、思量火為「我」,並歡喜於火。
AI那是何緣故?
AI我說:「那對他而言是未徹底了知的。」
AI他認知風為風。
AI他已將風認知為風,便思量風、於風中思量、從風思量、思量風為「我」,並歡喜於風。
AI那是何緣故?
AI我說:「那對他而言是未徹底了知的。」
AI他認知諸存在者為存在者。
AI他已將諸存在者認知為存在者,便思量諸存在者、於諸存在者中思量、就存在者思量、思量諸存在者為「我」,並歡喜於諸存在者。
AI那是何緣故?
AI「此於彼(陰)而言未被完全遍知」,我如此說。
AI他將諸天認知為天。
AI將諸天認知為天之後,他計執諸天、計執於諸天中、計執從天、計執「諸天即我」,並對諸天歡喜。
AI此為何故?
AI「此於彼(陰)而言未被完全遍知」,我如此說。
AI他將巴闍波提認知為(自)巴闍波提。
AI將巴闍波提認知為(自)巴闍波提之後,他計執(巴闍波提)、計執於(創造主)中、計執從(巴闍波提)、計執「巴闍波提即我」,並對(巴闍波提)歡喜。
AI此為何故?
AI「此於彼(陰)而言未被完全遍知」,我如此說。
AI他將梵天認知為廣大(梵天)。
AI認知梵天(視之為廣大者)之後,他將梵天想像(為對象)、在梵天中想像、以廣大者(從格)想像、將梵天想像為「我」,並歡喜於梵天。
AI那是什麼緣故?
AI我說:「那對她而言是未被徹底了知的。」
AI他認知光音天眾(來自光音天)。
AI認知光音天眾之後,他將光音天眾想像(為對象)、在光音天眾中想像、從光音天(立場)想像、將光音天眾想像為「我」,並歡喜於光音天眾。
AI那是什麼緣故?
AI我說:「那對她而言是未被徹底了知的。」
AI他認知遍淨天眾(來自遍淨天)。
AI認知遍淨天眾之後,他將遍淨天眾想像(為對象)、在遍淨天眾中想像、從遍淨天(立場)想像、將遍淨天眾想像為「我」,並歡喜於遍淨天眾。
AI那是什麼緣故?
AI「對她(彼)而言,(此)尚未被徹底了知」——我如是說。
AI他將廣果(天眾)認知為廣果。
AI已將廣果(天眾)認知為廣果之後,他妄想廣果(天眾)〔為一實體〕,妄想〔自身〕於廣果(天眾)中,妄想〔自身〕源自廣果,妄想廣果(天眾)為「我」,並歡喜廣果(天眾)。
AI這是什麼緣故?
AI「對她(彼)而言,(此)尚未被徹底了知」——我如是說。
AI他將勝者認知為勝者。
AI已將勝者認知為勝者之後,他妄想勝者〔為一實體〕,妄想〔自身〕於勝者中,妄想〔自身〕源自勝者,妄想勝者為「我」,並歡喜勝者。
AI這是什麼緣故?
AI「對她(彼)而言,(此)尚未被徹底了知」——我如是說。
AI他將空無邊處認知為空無邊處。
AI已知覺空無邊處即是空無邊處後,〔彼〕妄想空無邊處,妄想〔自己〕於空無邊處中,妄想〔自己〕從空無邊處,妄想「空無邊處是我的」,〔並〕歡喜空無邊處。
AI此是何緣故?
AI我說:「彼〔者〕未曾完全了知。」
AI〔彼〕知識無邊處為識無邊處。
AI已知覺識無邊處即是識無邊處後,〔彼〕妄想識無邊處,妄想〔自己〕於識無邊處中,妄想〔自己〕從識無邊處,妄想「識無邊處是我的」,〔並〕歡喜識無邊處。
AI此是何緣故?
AI我說:「彼〔者〕未曾完全了知。」
AI〔彼〕知無所有處為無所有處。
AI已知覺無所有處即是無所有處後,〔彼〕妄想無所有處,妄想〔自己〕於無所有處中,妄想〔自己〕從無所有處,妄想「無所有處是我的」,〔並〕歡喜無所有處。
AI此是何緣故?
AI我說:那對她而言是未被完全了知的。
AI他從非想非非想處知覺到非想非非想處。
AI已從非想非非想處知覺到非想非非想處後,他妄想非想非非想處(為某物),妄想於非想非非想處中(有某物),妄想從非想非非想處(有所得),妄想「非想非非想處是我的」,並歡喜非想非非想處。
AI那是什麼緣故?
AI我說:那對她而言是未被完全了知的。
AI他從所見之物知覺到所見之物。
AI已從所見之物知覺到所見之物後,他妄想所見之物(為某物),妄想於所見之物中(有某物),妄想從所見之物(有所得),妄想「所見之物是我的」,並歡喜所見之物。
AI那是什麼緣故?
AI我說:那對她而言是未被完全了知的。
AI他從所聞之物知覺到所聞之物。
AI把所聞之物認知為所聞之後,對所聞之物構想;在所聞中構想;從所聞(的角度)構想;把所聞之物構想為「我的」;對所聞之物歡喜貪著。
AI那是為何緣故?
AI「(此法)對她而言未被完全了知,」我如是說。
AI他把所感知之物認知為所感知。
AI把所感知之物認知為所感知之後,對所感知之物構想;在所感知中構想;從所感知(的角度)構想;把所感知之物構想為「我的」;對所感知之物歡喜貪著。
AI那是為何緣故?
AI「(此法)對她而言未被完全了知,」我如是說。
AI他把所識知之物認知為所識知。
AI把所識知之物認知為所識知之後,對所識知之物構想;在所識知中構想;從所識知(的角度)構想;把所識知之物構想為「我的」;對所識知之物歡喜貪著。
AI那是為何緣故?
AI「她尚未完全遍知。」我如此說。
AI他將獨一性感知為(來自)獨一性。
AI在感知獨一性為獨一性之後,他妄想獨一性,妄想在獨一性中,妄想(獨一性)從獨一性而來,妄想「獨一性是我的」,並歡喜於獨一性。
AI那是什麼原因?
AI「她尚未完全遍知。」我如此說。
AI他將多樣性感知為(來自)多樣性。
AI在感知多樣性為多樣性之後,他妄想多樣性,妄想在多樣性中,妄想(多樣性)從多樣性而來,妄想「多樣性是我的」,並歡喜於多樣性。
AI那是什麼原因?
AI「她尚未完全遍知。」我如此說。
AI他將一切感知為(來自)一切。
AI對一切從一切面向知覺之後,他構想「一切」、構想「在一切之中」、構想「從一切」、構想「一切是我的」,並對一切耽樂歡喜。
AI那是何故?
AI我說:「那(一切)對彼而言尚未被完全遍知。」
AI他將涅槃從(其為)涅槃的角度識知之。
AI從涅槃的角度知覺涅槃之後,他構想「涅槃」、構想「在涅槃之中」、構想「從涅槃」、構想「涅槃是我的」,並對涅槃耽樂歡喜。
AI那是何故?
AI我說:「那(涅槃)對彼而言尚未被完全遍知。」
AI就凡夫而言,第一法門層次的分別段落,至此圓滿完成。
AI諸比丘,又有某比丘——有學者,尚未達成其志求、渴求著無上瑜伽安穩而安住——他也對地從地的角度親歷之。
AI以直接了知地從地的角度之後,勿構想「地」,勿以地構想,勿從地構想,勿構想「地是我的」,勿對地耽樂歡喜。
AI那是什麼緣故?
AI「那應當被完全理解」——我如此說。
AI水……(以下同前略)
AI火……
AI風……
AI諸存在者……
AI諸天神……
AI生主妃……
AI梵天……
AI光音天諸天……
AI遍淨天(諸天)
AI廣果天(諸天)
AI征服者
AI空無邊處
AI識無邊處
AI無所有處
AI非想非非想處
AI所見(之物)
AI所聞(之物)
AI所覺(之物)
AI所認知之物。
AI孤獨;一體性。(依提供資料,gloss 為 solitude/loneliness)
AI多樣性。
AI一切。
AI彼直接了知涅槃,從涅槃而知。
AI以直接智了知涅槃後,勿對涅槃起慢,勿於涅槃中起慢,勿從涅槃方面起慢,勿起「涅槃是我的」之慢,勿喜愛涅槃。
AI這是為何?
AI應當完全遍知它,我如此說。
AI就有學者而言,第二方法地界分別,已完成。
AI諸比丘,凡那位比丘是阿羅漢——漏盡、梵行已立、所作已辦、已放下重擔、已達自利、有結已盡、以正慧解脫——彼亦直接了知地,從地而知。
AI以對地的直接智了知地之後,不妄想地,不在地中妄想,不從地而妄想,不妄想「地是我的」,不歡喜於地。
AI那是為了什麼緣故?
AI「她(地)已被完全了知。」——我如此說。
AI水,(以下省略,同前。)
AI火,(以下省略,同前。)
AI風,(以下省略,同前。)
AI眾生,(以下省略,同前。)
AI天神,(以下省略,同前。)
AI生主,(以下省略,同前。)
AI梵天,(以下省略,同前。)
AI光音(諸天)
AI遍淨(諸天)
AI廣果(諸天)
AI勝者
AI空無邊處
AI識無邊處
AI無所有處
AI非想非非想處
AI所見之物
AI所聽聞之物
AI所感知的
AI所識知的
AI一體性
AI多樣性
AI一切
AI他直接了知涅槃,(了知)來自涅槃。
AI以直接了知涅槃(後),他不把涅槃思量(為某物),不在涅槃中思量,不從涅槃(的角度)思量,不思量「涅槃是我的」,不歡欣耽著涅槃。
AI那是為什麼呢?
AI「對他而言已遍知」,我如是說。
AI就漏盡者(阿羅漢)而言的第三方法層次分章,至此完成。
AI諸比丘,然而,凡那位比丘——阿羅漢、漏盡者、梵行圓滿者、所作已辦者、卸下重擔者、已成就自利者、有結已盡者、以正知而解脫者——彼亦直接了知地從地。
AI以直接了知地(從地)之後,[他]不把地概念化,不以地(本身)概念化,不從地出發概念化,不把地概念化為「屬我」,不歡喜於地。
AI此是何故?
AI(因為)貪之耗盡、離貪之狀態(之故)。
AI水……(以下省略,同前)
AI
AI
AI諸眾生;諸存在
AI諸天神;諸天
AI(生主之)配偶
AI梵天
AI光音諸天
AI遍淨諸天
AI廣果諸天
AI勝者
AI空無邊處
AI識無邊處
AI無所有處
AI非想非非想處
AI所見之境
AI所聽聞的
AI所感知的
AI所認知的
AI一體性
AI多樣性
AI一切
AI他對涅槃,以涅槃之故,直接了知。
AI以直接了知涅槃,[如來]對涅槃不作構想,不構想[自身]在涅槃中,不構想[自身]離涅槃,不構想涅槃是「我的」,不歡喜涅槃。
AI那是什麼緣故?
AI由於貪的消盡,由具備離貪之故。
AI關於漏盡者(阿羅漢),第四法門層次之分析,至此完畢。
AI諸比丘,凡是那位比丘——阿羅漢、漏已盡者、梵行已立者、已作應作者、已卸重擔者、已達己利者、有結已盡者、以正知而解脫者——彼亦直接了知地是地。
AI藉直接了知地,(彼)不對地想像,不藉地想像,不從地(之角度)想像,不對「地是我的」想像,不對地歡喜。
AI那是為什麼呢?
AI因瞋之磨盡,由離瞋性故。
AI水……(乃至,以下同上省略)。
AI火……(乃至,以下同上省略)。
AI風……(乃至,以下同上省略)。
AI諸有情……(乃至,以下同上省略)。
AI諸天……(乃至,以下同上省略)。
AI生主妃(作受詞)
AI梵天(作受詞)
AI光音天(諸天,作受詞)
AI遍淨天(諸天,作受詞)
AI廣果天(諸天,作受詞)
AI勝者(作受詞)
AI空無邊處
AI識無邊處
AI無所有處
AI非想非非想處
AI所見之物
AI所聞之物
AI所感知之物
AI所識知之物
AI獨一性(孤獨)
AI多樣性(雜多)
AI一切
AI直接了知涅槃〔乃〕涅槃(之性)
AI以直接證知涅槃後,(如來)不將涅槃設想為涅槃,不將(自身)設想為在涅槃中,不將(涅槃)設想為從涅槃(一面觀),不將「我」設想為(擁有)涅槃,亦不喜悅於涅槃。
AI那是什麼緣故呢?
AI因瞋之滅盡,因離瞋之故。
AI就漏盡者而言,第五方法層面之分類,完竣。
AI諸比丘,又那比丘——阿羅漢、諸漏已盡、梵行已立、所作已辦、已捨重擔、已達己利、有結已盡、以正知解脫——彼亦直接認知地(為)地。
AI以直接認知認知地(為)地之後,不對「地(為地)」構想,不對「(自身)在地中」構想,不對「(自身)源自地」構想,不對「地是我」構想,不對地隨喜。
AI此是什麼緣故?
AI因癡之滅盡,因離癡之故。
AI水……(同上略)
AI火……(同上略)
AI風……(同上略)
AI諸眾生……(同上略)
AI諸天神
AI生主(眷屬)
AI梵天
AI光音天眾
AI遍淨天眾
AI廣果天眾
AI勝者(征服者)
AI空無邊處
AI識無邊處
AI無所有處
AI非想非非想處
AI所見之物
AI所聞之物
AI所覺之物
AI所識之物
AI一體性
AI多樣性
AI一切
AI他由涅槃直接了知涅槃。
AI以直接了知了知涅槃為涅槃,他不妄想涅槃,不妄想「於涅槃中」,不妄想「從涅槃」,不妄想「涅槃即是我」,不喜悅涅槃。
AI那是什麼緣故?
AI由於癡的滅盡,(成就了)離癡之狀態。
AI就漏盡者(阿羅漢)而言,第六方法之境界分別,至此完竣。
AI諸比丘,如來亦是阿羅漢、正等正覺者,(祂)直接了知地為地,
AI以直接了知地為地,(如來)不對地作意想,不對地之所在作意想,不對地之來源作意想,不對「地是我的」作意想,不歡喜於地。
AI那是什麼緣故?
AI我說:「(此)乃完全了知至極。」
AI水……(以下省略,同前文結構)
AI火……(以下省略,同前文結構)
AI風……(以下省略,同前文結構)
AI諸存在者
AI諸天神
AI生主妃(生主之伴侶)
AI梵天
AI光音天眾
AI遍淨天眾
AI廣果天眾
AI征服者(勝者)
AI空無邊處
AI識無邊處
AI無所有處
AI非想非非想處
AI所見之物
AI所聞之物
AI所覺之物(感官所感知者,含嗅、嚐、觸等)
AI所識知之物
AI孤獨;獨處
AI多樣性;差異性
AI一切
AI(他)對涅槃,從涅槃(的角度)直接體驗
AI以直接了知涅槃後,〔如來〕不把涅槃思量為「涅槃」,不在涅槃中思量,不從涅槃〔而〕思量,不把涅槃思量為「我的」,亦不欣喜於涅槃。
AI那是何緣故呢?
AI「〔此〕已被完全徹知」——我如此說。(t1 資料未提供)
AI就如來而言,第七方法層次之界定,至此完畢。
AI諸比丘,如來亦是阿羅漢、正等正覺者,直接了知地為地。
AI以直接了知地後,〔如來〕不把地思量為「地」,不以地思量,不從地〔而〕思量,不把地思量為「我的」,亦不欣喜於地。
AI那是何緣故呢?
AI「喜悅〔是〕苦之〔根〕。」(t2 資料未提供,段意依已提供詞項推定)
AI如此了知——〔bhavā 字義資料不足〕、生——已生者的。(t5 資料未提供)
AI因此,諸比丘,如來藉由對一切渴愛完全地耗盡、離貪、滅、捨棄、放下,現觀無上正等正覺——我如此說。
AI水……(下略)
AI
AI
AI眾生
AI諸天
AI妻;伴侶(依所提供形態資料)
AI梵天
AI光音天(諸天)
AI遍淨天(諸天)
AI廣果天(諸天)
AI征服者
AI空無邊處
AI識無邊處
AI無所有處
AI非想非非想處
AI所見之物
AI所聞之物
AI所感知之物
AI所識知之物
AI獨處;孤獨
AI多樣性;差異性。
AI一切;所有。
AI就涅槃而言,(彼)直接了知涅槃。
AI以直接了知涅槃,(彼)不就涅槃妄想,不在涅槃中妄想,不從涅槃(方面)妄想,不妄想涅槃為「我的」,不就涅槃妄想,不歡喜涅槃。
AI那是為何緣故?
AI「喜,乃苦之(根源)。」
AI如此了知後,(bhavā:資料不足),已生者有再生。」
AI因此,在此,諸比丘,如來以對一切渴愛的完全滅盡、離欲、息滅、捨棄、完全捨離,現觀了無上正等正覺。」
AI就如來而言,第八方法層面之分析,已完結。
AI世尊說了這些。
AI那些比丘們不隨喜世尊所說之語。
AI根本法門經,第一,圓滿結束。

Study

AIChapter summary

本經為《中部》第一經,題為「根本法門」,世尊宣說一切法之根本道理。全文以八個層面,對照凡夫、有學者、阿羅漢(四層)及如來(兩層),如何認知地、水、火、風等二十四類現象。凡夫對每一對象皆起妄想與歡喜,因「未曾完全遍知」;有學者直接了知卻應戒除妄想,因其「應被遍知」;阿羅漢直接了知而不妄想,其理由涵蓋「已遍知」、「貪盡離貪」、「瞋盡離瞋」、「癡盡離癡」四種;如來兩層則以「已被徹底遍知」與「喜乃苦根、盡捨一切渴愛現觀無上正等正覺」作結。全經以諸比丘「不隨喜世尊所說」的特殊結語收束。

AImaññati 四向格位句式:「我慢」的語法結構

凡夫對地(乃至涅槃)以四格構想:思量X(對格)、在X中(處格)、從X(從格)、X是我的(屬格),四個格位共構「自我投射」的固定句式。

Sourcesmn1:3.3、mn1:4.2、mn1:26.2
AI遍知三詞:apariññāta / pariññeyya / pariññāta

凡夫「未遍知(apariññāta)」、有學「應遍知(pariññeyya)」、阿羅漢「已遍知(pariññāta)」,三詞精確標定同一所緣在不同修行位階的認知狀態。

Sourcesmn1:3.5、mn1:27.4、mn1:51.4
AI八 naya 架構:同一所緣貫穿八種方法層次

經文以凡夫→有學→漏盡者(貪滅、瞋滅、癡滅各一組)→如來(完全遍知、喜即苦各一組)共八層,對同一所緣反覆展示認知差異。

Sourcesmn1:26.5、mn1:50.5、mn1:74.5、mn1:98.5、mn1:122.5、mn1:146.5、mn1:170.5、mn1:194.7