巴利原文
Evaṁmesutaṁ
ekaṁsamayaṁbhagavāsakkesuviharatikapilavatthusmiṁnigrodhārāme
AthakhomahānāmosakkoyenabhagavātenupasaṅkamiupasaṅkamitvābhagavantaṁabhivādetvāekamantaṁnisīdiEkamantaṁnisinnokhomahānāmosakkobhagavantaṁetadavoca
dīgharattāhaṁbhantebhagavatāevaṁdhammaṁdesitaṁājānāmi
lobhocittassaupakkilesodosocittassaupakkilesomohocittassaupakkilesoti
Evañcāhaṁbhantebhagavatādhammaṁdesitaṁājānāmi
lobhocittassaupakkilesodosocittassaupakkilesomohocittassaupakkilesoti
Athacapanameekadālobhadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhantidosadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhantimohadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhanti
Tassamayhaṁbhanteevaṁhoti
kosunāmamedhammoajjhattaṁappahīnoyenameekadālobhadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhantidosadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhantimohadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhantīti
Soevakhotemahānāmadhammoajjhattaṁappahīnoyenateekadālobhadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhantidosadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhantimohadhammāpicittaṁpariyādāyatiṭṭhanti
Socahitemahānāmadhammoajjhattaṁpahīnoabhavissanatvaṁagāraṁajjhāvaseyyāsinakāmeparibhuñjeyyāsi
Yasmācakhotemahānāmasoevadhammoajjhattaṁappahīnotasmātvaṁagāraṁajjhāvasasikāmeparibhuñjasi
Appassādākāmābahudukkhābahupāyāsāādīnavoetthabhiyyoti
iticepimahānāmaariyasāvakassayathābhūtaṁsammappaññāyasudiṭṭhaṁhotisocaaññatrevakāmehiaññatraakusalehidhammehipītisukhaṁnādhigacchatiaññaṁvātatosantataraṁ
athakhosonevatāvaanāvaṭṭīkāmesuhoti
Yatocakhomahānāmaariyasāvakassaappassādākāmābahudukkhābahupāyāsāādīnavoetthabhiyyotievametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyasudiṭṭhaṁhotisocaaññatrevakāmehiaññatraakusalehidhammehipītisukhaṁadhigacchatiaññaṁvātatosantataraṁ
athakhosoanāvaṭṭīkāmesuhoti
Mayhampikhomahānāmapubbevasambodhāanabhisambuddhassabodhisattassevasato
appassādākāmābahudukkhābahupāyāsāādīnavoetthabhiyyotievametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyasudiṭṭhaṁhoti
socaaññatrevakāmehiaññatraakusalehidhammehipītisukhaṁnājjhagamaṁaññaṁvātatosantataraṁ
athakhvāhaṁnevatāvaanāvaṭṭīkāmesupaccaññāsiṁ
Yatocakhomemahānāmaappassādākāmābahudukkhābahupāyāsāādīnavoetthabhiyyotievametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyasudiṭṭhaṁahosisocaaññatrevakāmehiaññatraakusalehidhammehipītisukhaṁajjhagamaṁaññaṁvātatosantataraṁ
athāhaṁanāvaṭṭīkāmesupaccaññāsiṁ
Kocamahānāmakāmānaṁassādo
Pañcimemahānāmakāmaguṇā
Katamepañca
Cakkhuviññeyyārūpāiṭṭhākantāmanāpāpiyarūpākāmūpasaṁhitārajanīyā
sotaviññeyyāsaddāpe
ghānaviññeyyāgandhā
jivhāviññeyyārasā
kāyaviññeyyāphoṭṭhabbāiṭṭhākantāmanāpāpiyarūpākāmūpasaṁhitārajanīyā
imekhomahānāmapañcakāmaguṇā
Yaṁkhomahānāmaimepañcakāmaguṇepaṭiccauppajjatisukhaṁsomanassaṁ
ayaṁkāmānaṁassādo
Kocamahānāmakāmānaṁādīnavo
Idhamahānāmakulaputtoyenasippaṭṭhānenajīvikaṁkappeti
yadimuddāyayadigaṇanāyayadisaṅkhānenayadikasiyāyadivaṇijjāyayadigorakkhenayadiissatthenayadirājaporisenayadisippaññatarena
sītassapurakkhatouṇhassapurakkhatoḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehirissamānokhuppipāsāyamīyamāno
ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Tassacemahānāmakulaputtassaevaṁuṭṭhahatoghaṭatovāyamatotebhogānābhinipphajjanti
sosocatikilamatiparidevatiurattāḷiṁkandatisammohaṁāpajjatimoghaṁvatameuṭṭhānaṁaphalovatamevāyāmoti
Ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Tassacemahānāmakulaputtassaevaṁuṭṭhahatoghaṭatovāyamatotebhogāabhinipphajjanti
Sotesaṁbhogānaṁārakkhādhikaraṇaṁdukkhaṁdomanassaṁpaṭisaṁvedeti
kintimebhogenevarājānohareyyuṁnacorāhareyyuṁnaaggidaheyyanaudakaṁvaheyyanaappiyāvādāyādāhareyyunti
Tassaevaṁārakkhatogopayatotebhogerājānovāharanticorāvāharantiaggivādahatiudakaṁvāvahatiappiyāvādāyādāharanti
Sosocatikilamatiparidevatiurattāḷiṁkandatisammohaṁāpajjati
yampimeahositampinonatthīti
Ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Punacaparaṁmahānāmakāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevaheturājānopirājūhivivadantikhattiyāpikhattiyehivivadantibrāhmaṇāpibrāhmaṇehivivadantigahapatīpigahapatīhivivadantimātāpiputtenavivadatiputtopimātarāvivadatipitāpiputtenavivadatiputtopipitarāvivadatibhātāpibhātarāvivadatibhātāpibhaginiyāvivadatibhaginīpibhātarāvivadatisahāyopisahāyenavivadati
Tetatthakalahaviggahavivādāpannāaññamaññaṁpāṇīhipiupakkamantileḍḍūhipiupakkamantidaṇḍehipiupakkamantisatthehipiupakkamanti
Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ
Ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Punacaparaṁmahānāmakāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetuasicammaṁgahetvādhanukalāpaṁsannayhitvāubhatobyūḷhaṁsaṅgāmaṁpakkhandantiusūsupikhippamānesusattīsupikhippamānāsuasīsupivijjotalantesu
Tetatthausūhipivijjhantisattiyāpivijjhantiasināpisīsaṁchindanti
Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ
Ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Punacaparaṁmahānāmakāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetuasicammaṁgahetvādhanukalāpaṁsannayhitvāaddāvalepanāupakāriyopakkhandantiusūsupikhippamānesusattīsupikhippamānāsuasīsupivijjotalantesu
Tetatthausūhipivijjhantisattiyāpivijjhantichakaṇakāyapiosiñcantiabhivaggenapiomaddantiasināpisīsaṁchindanti
Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ
Ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Punacaparaṁmahānāmakāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetusandhimpichindantinillopampiharantiekāgārikampikarontiparipanthepitiṭṭhantiparadārampigacchanti
Tamenaṁrājānogahetvāvividhākammakāraṇākārenti
kasāhipitāḷentivettehipitāḷentiaḍḍhadaṇḍakehipitāḷentihatthampichindantipādampichindantihatthapādampichindantikaṇṇampichindantināsampichindantikaṇṇanāsampichindantibilaṅgathālikampikarontisaṅkhamuṇḍikampikarontirāhumukhampikarontijotimālikampikarontihatthapajjotikampikarontierakavattikampikaronticīrakavāsikampikarontieṇeyyakampikarontibaḷisamaṁsikampikarontikahāpaṇikampikarontikhārāpatacchikampikarontipalighaparivattikampikarontipalālapīṭhakampikarontitattenapitelenaosiñcantisunakhehipikhādāpentijīvantampisūleuttāsentiasināpisīsaṁchindanti
Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ
Ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Punacaparaṁmahānāmakāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetukāyenaduccaritaṁcarantivācāyaduccaritaṁcarantimanasāduccaritaṁcaranti
Tekāyenaduccaritaṁcaritvāvācāyaduccaritaṁcaritvāmanasāduccaritaṁcaritvākāyassabhedāparaṁmaraṇāapāyaṁduggatiṁvinipātaṁnirayaṁupapajjanti
Ayampimahānāmakāmānaṁādīnavosamparāyikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu
Ekamidāhaṁmahānāmasamayaṁrājagaheviharāmigijjhakūṭepabbate
Tenakhopanasamayenasambahulānigaṇṭhāisigilipassekāḷasilāyaṁubbhaṭṭhakāhontiāsanapaṭikkhittāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayanti
Athakhvāhaṁmahānāmasāyanhasamayaṁpaṭisallānāvuṭṭhitoyenaisigilipassekāḷasilāyenatenigaṇṭhātenupasaṅkamiṁupasaṅkamitvātenigaṇṭheetadavocaṁ
kiṁnutumheāvusonigaṇṭhāubbhaṭṭhakāāsanapaṭikkhittāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayathāti
Evaṁvuttemahānāmatenigaṇṭhāmaṁetadavocuṁ
nigaṇṭhoāvusonāṭaputtosabbaññūsabbadassāvīaparisesaṁñāṇadassanaṁpaṭijānāti
caratocametiṭṭhatocasuttassacajāgarassacasatataṁsamitaṁñāṇadassanaṁpaccupaṭṭhitanti
Soevamāha
atthikhovonigaṇṭhāpubbepāpakammaṁkataṁtaṁimāyakaṭukāyadukkarakārikāyanijjīretha
yaṁpanetthaetarahikāyenasaṁvutāvācāyasaṁvutāmanasāsaṁvutātaṁāyatiṁpāpassakammassaakaraṇaṁ
itipurāṇānaṁkammānaṁtapasābyantibhāvānavānaṁkammānaṁakaraṇāāyatiṁanavassavo
āyatiṁanavassavākammakkhayokammakkhayādukkhakkhayodukkhakkhayāvedanākkhayovedanākkhayāsabbaṁdukkhaṁnijjiṇṇaṁbhavissatīti
Tañcapanamhākaṁruccaticevakhamaticatenacamhaattamanāti
Evaṁvutteahaṁmahānāmatenigaṇṭheetadavocaṁ
kiṁpanatumheāvusonigaṇṭhājānātha
ahuvamhevamayaṁpubbenanāhuvamhāti
Nohidaṁāvuso
Kiṁpanatumheāvusonigaṇṭhājānātha
akaramhevamayaṁpubbepāpakammaṁnanākaramhāti
Nohidaṁāvuso
Kiṁpanatumheāvusonigaṇṭhājānātha
evarūpaṁvāevarūpaṁvāpāpakammaṁakaramhāti
Nohidaṁāvuso
Kiṁpanatumheāvusonigaṇṭhājānātha
ettakaṁvādukkhaṁnijjiṇṇaṁettakaṁvādukkhaṁnijjīretabbaṁettakamhivādukkhenijjiṇṇesabbaṁdukkhaṁnijjiṇṇaṁbhavissatīti
Nohidaṁāvuso
Kiṁpanatumheāvusonigaṇṭhājānātha
diṭṭhevadhammeakusalānaṁdhammānaṁpahānaṁkusalānaṁdhammānaṁupasampadanti
Nohidaṁāvuso
Itikiratumheāvusonigaṇṭhānajānātha
ahuvamhevamayaṁpubbenanāhuvamhātinajānātha
akaramhevamayaṁpubbepāpakammaṁnanākaramhātinajānātha
evarūpaṁvāevarūpaṁvāpāpakammaṁakaramhātinajānātha
ettakaṁvādukkhaṁnijjiṇṇaṁettakaṁvādukkhaṁnijjīretabbaṁettakamhivādukkhenijjiṇṇesabbaṁdukkhaṁnijjiṇṇaṁbhavissatīti
Najānātha
diṭṭhevadhammeakusalānaṁdhammānaṁpahānaṁkusalānaṁdhammānaṁupasampadaṁ
Evaṁsanteāvusonigaṇṭhāyelokeluddālohitapāṇinokurūrakammantāmanussesupaccājātātenigaṇṭhesupabbajantīti
Nakhoāvusogotamasukhenasukhaṁadhigantabbaṁdukkhenakhosukhaṁadhigantabbaṁ
sukhenacāvusogotamasukhaṁadhigantabbaṁabhavissarājāmāgadhoseniyobimbisārosukhaṁadhigaccheyyarājāmāgadhoseniyobimbisārosukhavihāritaroāyasmatāgotamenāti
Addhāyasmantehinigaṇṭhehisahasāappaṭisaṅkhāvācābhāsitā
nakhoāvusogotamasukhenasukhaṁadhigantabbaṁdukkhenakhosukhaṁadhigantabbaṁ
sukhenacāvusogotamasukhaṁadhigantabbaṁabhavissarājāmāgadhoseniyobimbisārosukhaṁadhigaccheyyarājāmāgadhoseniyobimbisārosukhavihāritaroāyasmatāgotamenāti
Apicaahamevatatthapaṭipucchitabbo
konukhoāyasmantānaṁsukhavihāritarorājāvāmāgadhoseniyobimbisāroāyasmāvāgotamoti
Addhāvusogotamaamhehisahasāappaṭisaṅkhāvācābhāsitānakhoāvusogotamasukhenasukhaṁadhigantabbaṁdukkhenakhosukhaṁadhigantabbaṁ
sukhenacāvusogotamasukhaṁadhigantabbaṁabhavissarājāmāgadhoseniyobimbisārosukhaṁadhigaccheyyarājāmāgadhoseniyobimbisārosukhavihāritaroāyasmatāgotamenāti
Apicatiṭṭhatetaṁidānipimayaṁāyasmantaṁgotamaṁpucchāma
konukhoāyasmantānaṁsukhavihāritarorājāvāmāgadhoseniyobimbisāroāyasmāvāgotamoti
Tenahāvusonigaṇṭhātumhevatatthapaṭipucchissāmiyathāvokhameyyatathānaṁbyākareyyātha
Taṁkiṁmaññathāvusonigaṇṭhāpahotirājāmāgadhoseniyobimbisāro
aniñjamānokāyenaabhāsamānovācaṁsattarattindivāniekantasukhaṁpaṭisaṁvedīviharitunti
Nohidaṁāvuso
Taṁkiṁmaññathāvusonigaṇṭhāpahotirājāmāgadhoseniyobimbisāro
aniñjamānokāyenaabhāsamānovācaṁcharattindivānipe
pañcarattindivāni
cattārirattindivāni
tīṇirattindivāni
dverattindivāni
ekaṁrattindivaṁekantasukhaṁpaṭisaṁvedīviharitunti
Nohidaṁāvuso
Ahaṁkhoāvusonigaṇṭhāpahomianiñjamānokāyenaabhāsamānovācaṁekaṁrattindivaṁekantasukhaṁpaṭisaṁvedīviharituṁ
Ahaṁkhoāvusonigaṇṭhāpahomianiñjamānokāyenaabhāsamānovācaṁdverattindivāni
tīṇirattindivāni
cattārirattindivāni
pañcarattindivāni
charattindivāni
sattarattindivāniekantasukhaṁpaṭisaṁvedīviharituṁ
Taṁkiṁmaññathāvusonigaṇṭhāevaṁsantekosukhavihāritarorājāvāmāgadhoseniyobimbisāroahaṁvāti
Evaṁsanteāyasmāvagotamosukhavihāritaroraññāmāgadhenaseniyenabimbisārenāti
Idamavocabhagavā
Attamanomahānāmosakkobhagavatobhāsitaṁabhinandīti
Cūḷadukkhakkhandhasuttaṁniṭṭhitaṁcatutthaṁ
漢譯
研經
本經(小苦蘊經)以釋迦族摩訶男向世尊請益開場:他雖理解貪、瞋、癡是心的雜染,卻仍時常被三者遍取其心,不解何內法尚未斷除。世尊指出:唯有以正慧如實見「諸欲少樂多苦」,且在諸欲之外另得更深之喜樂,方能出離諸欲;佛陀憶述自身成道前亦歷同樣過程。經文接著詳析五欲的樂味與過患——後者涵蓋謀生之辛、護財之憂、家族紛爭、沙場拚殺、酷刑懲處乃至死後墮惡道。末段佛陀轉述與耆那教苦行者的辯論:質疑「以苦磨滅舊業」之教,指出苦行者對過去業及剩餘苦量一無所知;再反駁「樂唯以苦得」之論,以禪定中能安住七晝夜純一喜樂,說明自己遠比頻婆娑羅王住得安樂。
摩訶男雖知佛說「貪、瞋、癡是心的雜染」,三者卻仍時時遍取其心。他追問:內在究竟何法尚未斷除,才讓這三種雜染持續現起?
五欲功德(pañcakāmaguṇa)指五根所識的悅意境,此為諸欲之樂味。然欲為因,苦蘊(dukkhakkhandha)相隨——謀生之苦、家族諍爭乃至戰場死傷,皆是當下可見的過患。
耆那主張「樂以苦換」。世尊反問:頻婆娑羅王能否身不動、語不發,一晝夜住於純一之樂?不能。世尊自稱能住七晝夜——由此勝過王樂,折服苦行論。