巴利原文
Evaṁmesutaṁ
ekaṁsamayaṁbhagavāsāvatthiyaṁviharatijetavaneanāthapiṇḍikassaārāme
Tatrakhoāyasmāsāriputtobhikkhūāmantesi
āvusobhikkhaveti
Āvusotikhotebhikkhūāyasmatosāriputtassapaccassosuṁ
Āyasmāsāriputtoetadavoca
Seyyathāpiāvusoyānikānicijaṅgalānaṁpāṇānaṁpadajātānisabbānitānihatthipadesamodhānaṁgacchantihatthipadaṁtesaṁaggamakkhāyatiyadidaṁmahantattena
evamevakhoāvusoyekecikusalādhammāsabbetecatūsuariyasaccesusaṅgahaṁgacchanti
Katamesucatūsu
Dukkheariyasaccedukkhasamudayeariyasaccedukkhanirodheariyasaccedukkhanirodhagāminiyāpaṭipadāyaariyasacce
Katamañcāvusodukkhaṁariyasaccaṁ
Jātipidukkhājarāpidukkhāmaraṇampidukkhaṁsokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpidukkhāyampicchaṁnalabhatitampidukkhaṁsaṅkhittenapañcupādānakkhandhādukkhā
Katamecāvusopañcupādānakkhandhā
Seyyathidaṁrūpupādānakkhandhovedanupādānakkhandhosaññupādānakkhandhosaṅkhārupādānakkhandhoviññāṇupādānakkhandho
Katamocāvusorūpupādānakkhandho
Cattāricamahābhūtānicatunnañcamahābhūtānaṁupādāyarūpaṁ
Katamācāvusocattāromahābhūtā
Pathavīdhātuāpodhātutejodhātuvāyodhātu
Katamācāvusopathavīdhātu
Pathavīdhātusiyāajjhattikāsiyābāhirā
Katamācāvusoajjhattikāpathavīdhātu
Yaṁajjhattaṁpaccattaṁkakkhaḷaṁkharigataṁupādinnaṁseyyathidaṁ
kesālomānakhādantātacomaṁsaṁnhāruaṭṭhiaṭṭhimiñjaṁvakkaṁhadayaṁyakanaṁkilomakaṁpihakaṁpapphāsaṁantaṁantaguṇaṁudariyaṁkarīsaṁyaṁvāpanaññampikiñciajjhattaṁpaccattaṁkakkhaḷaṁkharigataṁupādinnaṁ
Ayaṁvuccatāvusoajjhattikāpathavīdhātu
Yācevakhopanaajjhattikāpathavīdhātuyācabāhirāpathavīdhātupathavīdhāturevesā
Taṁnetaṁmamanesohamasminamesoattātievametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadaṭṭhabbaṁ
Evametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadisvāpathavīdhātuyānibbindatipathavīdhātuyācittaṁvirājeti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁbāhirāāpodhātupakuppati
Antarahitātasmiṁsamayebāhirāpathavīdhātuhoti
Tassāhināmaāvusobāhirāyapathavīdhātuyātāvamahallikāyaaniccatāpaññāyissatikhayadhammatāpaññāyissativayadhammatāpaññāyissativipariṇāmadhammatāpaññāyissati
KiṁpanimassamattaṭṭhakassakāyassataṇhupādinnassaahantivāmamantivāasmītivāAthakhvāssanotevetthahoti
Tañceāvusobhikkhuṁpareakkosantiparibhāsantirosentivihesentisoevaṁpajānāti
uppannākhomeayaṁsotasamphassajādukkhavedanā
Sācakhopaṭiccanoapaṭicca
Kiṁpaṭicca
Phassaṁpaṭicca
Sophassoaniccotipassativedanāaniccātipassatisaññāaniccātipassatisaṅkhārāaniccātipassativiññāṇaṁaniccantipassati
Tassadhātārammaṇamevacittaṁpakkhandatipasīdatisantiṭṭhatiadhimuccati
Tañceāvusobhikkhuṁpareaniṭṭhehiakantehiamanāpehisamudācaranti
pāṇisamphassenapileḍḍusamphassenapidaṇḍasamphassenapisatthasamphassenapi
Soevaṁpajānāti
tathābhūtokhoayaṁkāyoyathābhūtasmiṁkāyepāṇisamphassāpikamantileḍḍusamphassāpikamantidaṇḍasamphassāpikamantisatthasamphassāpikamanti
Vuttaṁkhopanetaṁbhagavatākakacūpamovāde
ubhatodaṇḍakenacepibhikkhavekakacenacorāocarakāaṅgamaṅgāniokanteyyuṁtatrāpiyomanopadūseyyanamesotenasāsanakaroti
Āraddhaṁkhopanamevīriyaṁbhavissatiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāpassaddhokāyoasāraddhosamāhitaṁcittaṁekaggaṁ
Kāmaṁdāniimasmiṁkāyepāṇisamphassāpikamantuleḍḍusamphassāpikamantudaṇḍasamphassāpikamantusatthasamphassāpikamantukarīyatihidaṁbuddhānaṁsāsananti
Tassaceāvusobhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhāti
Sotenasaṁvijjatisaṁvegaṁāpajjati
alābhāvatamenavatamelābhādulladdhaṁvatamenavatamesuladdhaṁ
yassameevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhātīti
Seyyathāpiāvusosuṇisāsasuraṁdisvāsaṁvijjatisaṁvegaṁāpajjati
evamevakhoāvusotassacebhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhātisotenasaṁvijjatisaṁvegaṁāpajjati
alābhāvatamenavatamelābhādulladdhaṁvatamenavatamesuladdhaṁyassameevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhātīti
Tassaceāvusobhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitāsaṇṭhātisotenaattamanohoti
Ettāvatāpikhoāvusobhikkhunobahukataṁhoti
Katamācāvusoāpodhātu
Āpodhātusiyāajjhattikāsiyābāhirā
Katamācāvusoajjhattikāāpodhātu
Yaṁajjhattaṁpaccattaṁāpoāpogataṁupādinnaṁseyyathidaṁ
pittaṁsemhaṁpubbolohitaṁsedomedoassuvasākheḷosiṅghāṇikālasikāmuttaṁyaṁvāpanaññampikiñciajjhattaṁpaccattaṁāpoāpogataṁupādinnaṁ
ayaṁvuccatāvusoajjhattikāāpodhātu
Yācevakhopanaajjhattikāāpodhātuyācabāhirāāpodhātuāpodhāturevesā
Taṁnetaṁmamanesohamasminamesoattātievametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadaṭṭhabbaṁ
Evametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadisvāāpodhātuyānibbindatiāpodhātuyācittaṁvirājeti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁbāhirāāpodhātupakuppati
Sāgāmampivahatinigamampivahatinagarampivahatijanapadampivahatijanapadapadesampivahati
Hotikhosoāvusosamayoyaṁmahāsamuddeyojanasatikānipiudakāniogacchantidviyojanasatikānipiudakāniogacchantitiyojanasatikānipiudakāniogacchanticatuyojanasatikānipiudakāniogacchantipañcayojanasatikānipiudakāniogacchantichayojanasatikānipiudakāniogacchantisattayojanasatikānipiudakāniogacchanti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁmahāsamuddesattatālampiudakaṁsaṇṭhātichattālampiudakaṁsaṇṭhātipañcatālampiudakaṁsaṇṭhāticatuttālampiudakaṁsaṇṭhātititālampiudakaṁsaṇṭhātidvitālampiudakaṁsaṇṭhātitālamattampiudakaṁsaṇṭhāti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁmahāsamuddesattaporisampiudakaṁsaṇṭhātichapporisampiudakaṁsaṇṭhātipañcaporisampiudakaṁsaṇṭhāticatupporisampiudakaṁsaṇṭhātitiporisampiudakaṁsaṇṭhātidviporisampiudakaṁsaṇṭhātiporisamattampiudakaṁsaṇṭhāti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁmahāsamuddeaḍḍhaporisampiudakaṁsaṇṭhātikaṭimattampiudakaṁsaṇṭhātijāṇukamattampiudakaṁsaṇṭhātigopphakamattampiudakaṁsaṇṭhāti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁmahāsamuddeaṅgulipabbatemanamattampiudakaṁnahoti
Tassāhināmaāvusobāhirāyaāpodhātuyātāvamahallikāyaaniccatāpaññāyissatikhayadhammatāpaññāyissativayadhammatāpaññāyissativipariṇāmadhammatāpaññāyissati
KiṁpanimassamattaṭṭhakassakāyassataṇhupādinnassaahantivāmamantivāasmītivāAthakhvāssanotevetthahotipe
tassaceāvusobhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitāsaṇṭhātiSotenaattamanohoti
Ettāvatāpikhoāvusobhikkhunobahukataṁhoti
Katamācāvusotejodhātu
Tejodhātusiyāajjhattikāsiyābāhirā
Katamācāvusoajjhattikātejodhātu
Yaṁajjhattaṁpaccattaṁtejotejogataṁupādinnaṁseyyathidaṁ
yenacasantappatiyenacajīrīyatiyenacapariḍayhatiyenacaasitapītakhāyitasāyitaṁsammāpariṇāmaṁgacchatiyaṁvāpanaññampikiñciajjhattaṁpaccattaṁtejotejogataṁupādinnaṁ
ayaṁvuccatāvusoajjhattikātejodhātu
Yācevakhopanaajjhattikātejodhātuyācabāhirātejodhātutejodhāturevesā
Taṁnetaṁmamanesohamasminamesoattātievametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadaṭṭhabbaṁ
Evametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadisvātejodhātuyānibbindatitejodhātuyācittaṁvirājeti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁbāhirātejodhātupakuppati
Sāgāmampidahatinigamampidahatinagarampidahatijanapadampidahatijanapadapadesampidahati
Sāharitantaṁvāpanthantaṁvāselantaṁvāudakantaṁvāramaṇīyaṁvābhūmibhāgaṁāgammaanāhārānibbāyati
Hotikhosoāvusosamayoyaṁkukkuṭapattenapinhārudaddulenapiaggiṁgavesanti
Tassāhināmaāvusobāhirāyatejodhātuyātāvamahallikāyaaniccatāpaññāyissatikhayadhammatāpaññāyissativayadhammatāpaññāyissativipariṇāmadhammatāpaññāyissati
Kiṁpanimassamattaṭṭhakassakāyassataṇhupādinnassaahantivāmamantivāasmītivā
Athakhvāssanotevetthahotipetassaceāvusobhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitāsaṇṭhātisotenaattamanohoti
Ettāvatāpikhoāvusobhikkhunobahukataṁhoti
Katamācāvusovāyodhātu
Vāyodhātusiyāajjhattikāsiyābāhirā
Katamācāvusoajjhattikāvāyodhātu
Yaṁajjhattaṁpaccattaṁvāyovāyogataṁupādinnaṁseyyathidaṁ
uddhaṅgamāvātāadhogamāvātākucchisayāvātākoṭṭhāsayāvātāaṅgamaṅgānusārinovātāassāsopassāsoitiyaṁvāpanaññampikiñciajjhattaṁpaccattaṁvāyovāyogataṁupādinnaṁ
ayaṁvuccatāvusoajjhattikāvāyodhātu
Yācevakhopanaajjhattikāvāyodhātuyācabāhirāvāyodhātuvāyodhāturevesā
Taṁnetaṁmamanesohamasminamesoattātievametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadaṭṭhabbaṁ
Evametaṁyathābhūtaṁsammappaññāyadisvāvāyodhātuyānibbindativāyodhātuyācittaṁvirājeti
Hotikhosoāvusosamayoyaṁbāhirāvāyodhātupakuppati
Sāgāmampivahatinigamampivahatinagarampivahatijanapadampivahatijanapadapadesampivahati
Hotikhosoāvusosamayoyaṁgimhānaṁpacchimemāsetālavaṇṭenapividhūpanenapivātaṁpariyesantiossavanepitiṇāninaicchanti
Tassāhināmaāvusobāhirāyavāyodhātuyātāvamahallikāyaaniccatāpaññāyissatikhayadhammatāpaññāyissativayadhammatāpaññāyissativipariṇāmadhammatāpaññāyissati
KiṁpanimassamattaṭṭhakassakāyassataṇhupādinnassaahantivāmamantivāasmītivāAthakhvāssanotevetthahoti
Tañceāvusobhikkhuṁpareakkosantiparibhāsantirosentivihesenti
Soevaṁpajānātiuppannākhomeayaṁsotasamphassajādukkhāvedanā
Sācakhopaṭiccanoapaṭicca
Kiṁpaṭicca
Phassaṁpaṭicca
Sopiphassoaniccotipassativedanāaniccātipassatisaññāaniccātipassatisaṅkhārāaniccātipassativiññāṇaṁaniccantipassati
Tassadhātārammaṇamevacittaṁpakkhandatipasīdatisantiṭṭhatiadhimuccati
Tañceāvusobhikkhuṁpareaniṭṭhehiakantehiamanāpehisamudācarantipāṇisamphassenapileḍḍusamphassenapidaṇḍasamphassenapisatthasamphassenapi
Soevaṁpajānātitathābhūtokhoayaṁkāyoyathābhūtasmiṁkāyepāṇisamphassāpikamantileḍḍusamphassāpikamantidaṇḍasamphassāpikamantisatthasamphassāpikamanti
VuttaṁkhopanetaṁbhagavatākakacūpamovādeubhatodaṇḍakenacepibhikkhavekakacenacorāocarakāaṅgamaṅgāniokanteyyuṁTatrāpiyomanopadūseyyanamesotenasāsanakaroti
Āraddhaṁkhopanamevīriyaṁbhavissatiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāpassaddhokāyoasāraddhosamāhitaṁcittaṁekaggaṁ
KāmaṁdāniimasmiṁkāyepāṇisamphassāpikamantuleḍḍusamphassāpikamantudaṇḍasamphassāpikamantusatthasamphassāpikamantuKarīyatihidaṁbuddhānaṁsāsananti
Tassaceāvusobhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhāti
Sotenasaṁvijjatisaṁvegaṁāpajjati
alābhāvatamenavatamelābhādulladdhaṁvatamenavatamesuladdhaṁ
Yassameevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhātīti
Seyyathāpiāvusosuṇisāsasuraṁdisvāsaṁvijjatisaṁvegaṁāpajjati
evamevakhoāvusotassacebhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhāti
Sotenasaṁvijjatisaṁvegaṁāpajjati
alābhāvatamenavatamelābhādulladdhaṁvatamenavatamesuladdhaṁ
Yassameevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitānasaṇṭhātīti
Tassaceāvusobhikkhunoevaṁbuddhaṁanussaratoevaṁdhammaṁanussaratoevaṁsaṅghaṁanussaratoupekkhākusalanissitāsaṇṭhātisotenaattamanohoti
Ettāvatāpikhoāvusobhikkhunobahukataṁhoti
Seyyathāpiāvusokaṭṭhañcapaṭiccavalliñcapaṭiccatiṇañcapaṭiccamattikañcapaṭiccaākāsoparivāritoagārantvevasaṅkhaṁgacchati
evamevakhoāvusoaṭṭhiñcapaṭiccanhāruñcapaṭiccamaṁsañcapaṭiccacammañcapaṭiccaākāsoparivāritorūpantvevasaṅkhaṁgacchati
Ajjhattikañcevaāvusocakkhuṁaparibhinnaṁhotibāhirācarūpānaāpāthaṁāgacchantinocatajjosamannāhārohotinevatāvatajjassaviññāṇabhāgassapātubhāvohoti
Ajjhattikañcevaāvusocakkhuṁaparibhinnaṁhotibāhirācarūpāāpāthaṁāgacchantinocatajjosamannāhārohotinevatāvatajjassaviññāṇabhāgassapātubhāvohoti
YatocakhoāvusoajjhattikañcevacakkhuṁaparibhinnaṁhotibāhirācarūpāāpāthaṁāgacchantitajjocasamannāhārohotiEvaṁtajjassaviññāṇabhāgassapātubhāvohoti
Yaṁtathābhūtassarūpaṁtaṁrūpupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchatiyātathābhūtassavedanāsāvedanupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchatiyātathābhūtassasaññāsāsaññupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchatiyetathābhūtassasaṅkhārātesaṅkhārupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchantiyaṁtathābhūtassaviññāṇaṁtaṁviññāṇupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchati
Soevaṁpajānāti
evañhikiraimesaṁpañcannaṁupādānakkhandhānaṁsaṅgahosannipātosamavāyohoti
Vuttaṁkhopanetaṁbhagavatā
yopaṭiccasamuppādaṁpassatisodhammaṁpassati
yodhammaṁpassatisopaṭiccasamuppādaṁpassatīti
Paṭiccasamuppannākhopanimeyadidaṁpañcupādānakkhandhā
Yoimesupañcasuupādānakkhandhesuchandoālayoanunayoajjhosānaṁsodukkhasamudayo
Yoimesupañcasuupādānakkhandhesuchandarāgavinayochandarāgappahānaṁsodukkhanirodhoti
Ettāvatāpikhoāvusobhikkhunobahukataṁhoti
Ajjhattikañcevaāvusosotaṁaparibhinnaṁhotipe
ghānaṁaparibhinnaṁhoti
jivhāaparibhinnāhoti
kāyoaparibhinnohoti
manoaparibhinnohotibāhirācadhammānaāpāthaṁāgacchantinocatajjosamannāhārohotinevatāvatajjassaviññāṇabhāgassapātubhāvohoti
Ajjhattikocevaāvusomanoaparibhinnohotibāhirācadhammāāpāthaṁāgacchantinocatajjosamannāhārohotinevatāvatajjassaviññāṇabhāgassapātubhāvohoti
Yatocakhoāvusoajjhattikocevamanoaparibhinnohotibāhirācadhammāāpāthaṁāgacchantitajjocasamannāhārohotievaṁtajjassaviññāṇabhāgassapātubhāvohoti
Yaṁtathābhūtassarūpaṁtaṁrūpupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchatiyātathābhūtassavedanāsāvedanupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchatiyātathābhūtassasaññāsāsaññupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchatiyetathābhūtassasaṅkhārātesaṅkhārupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchantiyaṁtathābhūtassaviññāṇaṁtaṁviññāṇupādānakkhandhesaṅgahaṁgacchati
Soevaṁpajānāti
evañhikiraimesaṁpañcannaṁupādānakkhandhānaṁsaṅgahosannipātosamavāyohoti
Vuttaṁkhopanetaṁbhagavatā
yopaṭiccasamuppādaṁpassatisodhammaṁpassati
yodhammaṁpassatisopaṭiccasamuppādaṁpassatīti
Paṭiccasamuppannākhopanimeyadidaṁpañcupādānakkhandhā
Yoimesupañcasuupādānakkhandhesuchandoālayoanunayoajjhosānaṁsodukkhasamudayo
Yoimesupañcasuupādānakkhandhesuchandarāgavinayochandarāgappahānaṁsodukkhanirodhoti
Ettāvatāpikhoāvusobhikkhunobahukataṁhotīti
Idamavocaāyasmāsāriputto
Attamanātebhikkhūāyasmatosāriputtassabhāsitaṁabhinandunti
Mahāhatthipadopamasuttaṁniṭṭhitaṁaṭṭhamaṁ
漢譯
研經
舍利弗對比丘說,走獸的足跡都攝入象跡,一切善法也攝入四聖諦。他把苦諦拆開講:五取蘊即色、受、想、行、識,色取蘊即地水火風四界,都要以正慧觀「這不是我的,這不是我,這不是我的自我」。外地動盪、海水枯竭、烈火燒城,尚且無常壞滅,何況這渴愛執取、短暫的身體。比丘遇辱罵毆打,了知苦受緣觸而生、諸行無常,若捨心安立不住,會如見公公的媳婦般惶恐;安立得住便心生歡喜。六根與外境和合生識,五取蘊由此聚合。見緣起即見法,見法即見緣起;對五取蘊生欲貪是苦集,斷欲貪即是苦滅。
舍利弗說,走獸的足跡都收進象跡,因為象跡最大;同樣地,一切善法都收進四聖諦。他隨即問答式拆解苦諦:生老死、愁悲苦憂惱、求不得都是苦,簡而言之,五取蘊就是苦。五取蘊即色、受、想、行、識五種被執取的聚合,色取蘊又能拆到最細——就是接下來要講的地水火風四大界。
地界、水界、火界、風界,各自都分內在與外在。舍利弗要人如實觀「這不是我的,這不是我,這不是我的自我」,看清內外其實都只是同一種界而已。他舉海水乾涸到連沾濕一節指頭都不夠、烈火燒盡村鎮直到缺柴自熄為例:連這麼龐大的外四界都會顯出無常壞滅,何況是被渴愛執取、僅能短暫存留的這個身體,哪來的「我」可言。
真被人用拳腳、石塊、棍棒、刀劍加害時,記得世尊在《鋸喻經》裡說過,就算被雙柄鋸一節節鋸斷肢體也不該心生瞋恨,任由身體承受,這正是奉行諸佛教法。若這樣憶念佛法僧,捨心卻還是安立不住,就會像見到公公的媳婦一樣惶恐;安立得住便心生歡喜。舍利弗最後引世尊的話:見法者即見緣起,五取蘊本是緣起而生;對它生欲貪就是苦集,斷除欲貪就是苦滅。