巴利原文
Ekaṁsamayaṁbhagavābārāṇasiyaṁviharatiisipatanemigadāye
Tatrakhobhagavāpañcavaggiyebhikkhūāmantesi
Dvemebhikkhaveantāpabbajitenanasevitabbā
Katamedve
Yocāyaṁkāmesukāmasukhallikānuyogohīnogammopothujjanikoanariyoanatthasaṁhitoyocāyaṁattakilamathānuyogodukkhoanariyoanatthasaṁhito
Etekhobhikkhaveubhoanteanupagammamajjhimāpaṭipadātathāgatenaabhisambuddhācakkhukaraṇīñāṇakaraṇīupasamāyaabhiññāyasambodhāyanibbānāyasaṁvattati
Katamācasābhikkhavemajjhimāpaṭipadātathāgatenaabhisambuddhācakkhukaraṇīñāṇakaraṇīupasamāyaabhiññāyasambodhāyanibbānāyasaṁvattati
Ayamevaariyoaṭṭhaṅgikomaggoseyyathidaṁ
sammādiṭṭhisammāsaṅkapposammāvācāsammākammantosammāājīvosammāvāyāmosammāsatisammāsamādhi
Ayaṁkhosābhikkhavemajjhimāpaṭipadātathāgatenaabhisambuddhācakkhukaraṇīñāṇakaraṇīupasamāyaabhiññāyasambodhāyanibbānāyasaṁvattati
Idaṁkhopanabhikkhavedukkhaṁariyasaccaṁ
jātipidukkhājarāpidukkhābyādhipidukkhomaraṇampidukkhaṁappiyehisampayogodukkhopiyehivippayogodukkhoyampicchaṁnalabhatitampidukkhaṁsaṅkhittenapañcupādānakkhandhādukkhā
Idaṁkhopanabhikkhavedukkhasamudayaṁariyasaccaṁ
yāyaṁtaṇhāponobbhavikānandirāgasahagatātatratatrābhinandinīseyyathidaṁ
kāmataṇhābhavataṇhāvibhavataṇhā
Idaṁkhopanabhikkhavedukkhanirodhaṁariyasaccaṁ
yotassāyevataṇhāyaasesavirāganirodhocāgopaṭinissaggomuttianālayo
Idaṁkhopanabhikkhavedukkhanirodhagāminīpaṭipadāariyasaccaṁ
ayamevaariyoaṭṭhaṅgikomaggoseyyathidaṁ
sammādiṭṭhipesammāsamādhi
Idaṁdukkhaṁariyasaccantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhaṁariyasaccaṁpariññeyyantimebhikkhavepubbepeudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhaṁariyasaccaṁpariññātantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Idaṁdukkhasamudayaṁariyasaccantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhasamudayaṁariyasaccaṁpahātabbantimebhikkhavepubbepeudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhasamudayaṁariyasaccaṁpahīnantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Idaṁdukkhanirodhaṁariyasaccantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhanirodhaṁariyasaccaṁsacchikātabbantimebhikkhavepubbepeudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhanirodhaṁariyasaccaṁsacchikatantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Idaṁdukkhanirodhagāminīpaṭipadāariyasaccantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhanirodhagāminīpaṭipadāariyasaccaṁbhāvetabbantimebhikkhavepubbepeudapādi
Taṁkhopanidaṁdukkhanirodhagāminīpaṭipadāariyasaccaṁbhāvitantimebhikkhavepubbeananussutesudhammesucakkhuṁudapādiñāṇaṁudapādipaññāudapādivijjāudapādiālokoudapādi
Yāvakīvañcamebhikkhaveimesucatūsuariyasaccesuevaṁtiparivaṭṭaṁdvādasākāraṁyathābhūtaṁñāṇadassanaṁnasuvisuddhaṁahosinevatāvāhaṁbhikkhavesadevakelokesamārakesabrahmakesassamaṇabrāhmaṇiyāpajāyasadevamanussāyaanuttaraṁsammāsambodhiṁabhisambuddhotipaccaññāsiṁ
Yatocakhomebhikkhaveimesucatūsuariyasaccesuevaṁtiparivaṭṭaṁdvādasākāraṁyathābhūtaṁñāṇadassanaṁsuvisuddhaṁahosiathāhaṁbhikkhavesadevakelokesamārakesabrahmakesassamaṇabrāhmaṇiyāpajāyasadevamanussāyaanuttaraṁsammāsambodhiṁabhisambuddhotipaccaññāsiṁ
Ñāṇañcapanamedassanaṁudapādi
akuppāmevimuttiayamantimājātinatthidānipunabbhavoti
Idamavocabhagavā
Attamanāpañcavaggiyābhikkhūbhagavatobhāsitaṁabhinandunti
Imasmiñcapanaveyyākaraṇasmiṁbhaññamāneāyasmatokoṇḍaññassavirajaṁvītamalaṁdhammacakkhuṁudapādi
yaṁkiñcisamudayadhammaṁsabbaṁtaṁnirodhadhammanti
Pavattitecapanabhagavatādhammacakkebhummādevāsaddamanussāvesuṁ
etaṁbhagavatābārāṇasiyaṁisipatanemigadāyeanuttaraṁdhammacakkaṁpavattitaṁappaṭivattiyaṁsamaṇenavābrāhmaṇenavādevenavāmārenavābrahmunāvākenacivālokasminti
Bhummānaṁdevānaṁsaddaṁsutvācātumahārājikādevāsaddamanussāvesuṁ
etaṁbhagavatābārāṇasiyaṁisipatanemigadāyeanuttaraṁdhammacakkaṁpavattitaṁappaṭivattiyaṁsamaṇenavābrāhmaṇenavādevenavāmārenavābrahmunāvākenacivālokasminti
Cātumahārājikānaṁdevānaṁsaddaṁsutvātāvatiṁsādevāpe
yāmādevāpe
tusitādevāpe
nimmānaratīdevāpe
paranimmitavasavattīdevāpe
brahmakāyikādevāsaddamanussāvesuṁ
etaṁbhagavatābārāṇasiyaṁisipatanemigadāyeanuttaraṁdhammacakkaṁpavattitaṁappaṭivattiyaṁsamaṇenavābrāhmaṇenavādevenavāmārenavābrahmunāvākenacivālokasminti
Itihatenakhaṇenatenalayenatenamuhuttenayāvabrahmalokāsaddoabbhuggacchi
Ayañcadasasahassilokadhātusaṅkampisampakampisampavedhiappamāṇocauḷāroobhāsolokepāturahosiatikkammadevānaṁdevānubhāvanti
Athakhobhagavāimaṁudānaṁudānesi
aññāsivatabhokoṇḍaññoaññāsivatabhokoṇḍaññoti
Itihidaṁāyasmatokoṇḍaññassaaññāsikoṇḍaññotvevanāmaṁahosīti
Paṭhamaṁ
漢譯
研經
世尊於波羅奈仙人墜處鹿野苑對五比丘開示:出家人不應耽溺欲樂或自我苦行兩種極端,如來已現正覺於中道,即八正道,能導向寂靜、證智、正覺、涅槃。世尊繼而宣說四聖諦:苦聖諦(生老病死、五取蘊皆苦)、苦集聖諦(渴愛致再生)、苦滅聖諦(渴愛滅盡無執)、苦滅道聖諦(即八正道)。對每一諦皆以「示、勸、證」三轉宣說,共十二行相,如實知見清淨後,世尊方宣稱證得無上正等正覺。五比丘歡喜信受,憍陳如生起遠塵離垢法眼,得「阿若憍陳如」之名。地居天以上諸天輾轉宣告法輪已轉,光明遍照,萬千世界震動搖動。
世尊開示五比丘:出家人不應親近兩種極端——一是沉迷欲樂、耽溺諸欲的享受,此為低劣、粗俗、凡夫、非聖、無益;二是自我折磨的苦行,此為痛苦、非聖、無益。如來不落於此二端,已現正覺於中道,此中道即八支聖道:正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。此道能生眼、生智,導向寂靜、證智、正覺、涅槃。
世尊宣說苦聖諦後,以「示、勸、證」三轉說明:先開示「這是苦聖諦」,再勸誡「應當被遍知」,最後宣告「已經被遍知」。苦集、苦滅、苦滅道三諦亦各依此三轉宣說,四聖諦各三轉,合成十二行相。世尊表示,唯有此十二行相的如實知見完全清淨,方敢宣稱自己已證得無上正等正覺。
正當世尊講說之時,尊者憍陳如生起了遠離塵垢、無染的法眼,體悟『凡是集起之法,都是滅法』。世尊見此,心生歡喜,說出感興偈:『憍陳如確實已經了知了!憍陳如確實已經了知了!』尊者憍陳如便因此得到『阿若憍陳如』這個名號。