Mahādukkhakkhandhasutta中部・苦蘊大經

Pāli

Evaṁmesutaṁ

ekaṁsamayaṁbhagavāsāvatthiyaṁviharatijetavaneanāthapiṇḍikassaārāme

Athakhosambahulābhikkhūpubbaṇhasamayaṁnivāsetvāpattacīvaramādāyasāvatthiṁpiṇḍāyapāvisiṁsu

Athakhotesaṁbhikkhūnaṁetadahosi

atippagokhotāvasāvatthiyaṁpiṇḍāyacarituṁ

yaṁnūnamayaṁyenaaññatitthiyānaṁparibbājakānaṁārāmotenupasaṅkameyyāmāti

Athakhotebhikkhūyenaaññatitthiyānaṁparibbājakānaṁārāmotenupasaṅkamiṁsuupasaṅkamitvātehiaññatitthiyehiparibbājakehisaddhiṁsammodiṁsu

sammodanīyaṁkathaṁsāraṇīyaṁvītisāretvāekamantaṁnisīdiṁsuEkamantaṁnisinnekhotebhikkhūteaññatitthiyāparibbājakāetadavocuṁ

samaṇoāvusogotamokāmānaṁpariññaṁpaññapetimayampikāmānaṁpariññaṁpaññapema

samaṇoāvusogotamorūpānaṁpariññaṁpaññapetimayampirūpānaṁpariññaṁpaññapema

samaṇoāvusogotamovedanānaṁpariññaṁpaññapetimayampivedanānaṁpariññaṁpaññapema

idhanoāvusokovisesokoadhippayāsokiṁnānākaraṇaṁsamaṇassagotamassaamhākaṁ

yadidaṁdhammadesanāyadhammadesanaṁanusāsaniyāanusāsaninti

Athakhotebhikkhūtesaṁaññatitthiyānaṁparibbājakānaṁbhāsitaṁnevaabhinandiṁsunappaṭikkosiṁsu

anabhinanditvāappaṭikkositvāuṭṭhāyāsanāpakkamiṁsu

bhagavatosantikeetassabhāsitassaatthaṁājānissāmāti

AthakhotebhikkhūsāvatthiyaṁpiṇḍāyacaritvāpacchābhattaṁpiṇḍapātapaṭikkantāyenabhagavātenupasaṅkamiṁsuupasaṅkamitvābhagavantaṁabhivādetvāekamantaṁnisīdiṁsuEkamantaṁnisinnākhotebhikkhūbhagavantaṁetadavocuṁ

idhamayaṁbhantepubbaṇhasamayaṁnivāsetvāpattacīvaramādāyasāvatthiṁpiṇḍāyapāvisimha

Tesaṁnobhanteamhākaṁetadahosi

atippagokhotāvasāvatthiyaṁpiṇḍāyacarituṁ

yaṁnūnamayaṁyenaaññatitthiyānaṁparibbājakānaṁārāmotenupasaṅkameyyāmāti

Athakhomayaṁbhanteyenaaññatitthiyānaṁparibbājakānaṁārāmotenupasaṅkamimhaupasaṅkamitvātehiaññatitthiyehiparibbājakehisaddhiṁsammodimha

sammodanīyaṁkathaṁsāraṇīyaṁvītisāretvāekamantaṁnisīdimhaEkamantaṁnisinnekhoamhebhanteteaññatitthiyāparibbājakāetadavocuṁ

samaṇoāvusogotamokāmānaṁpariññaṁpaññapetimayampikāmānaṁpariññaṁpaññapema

Samaṇoāvusogotamorūpānaṁpariññaṁpaññapetimayampirūpānaṁpariññaṁpaññapema

Samaṇoāvusogotamovedanānaṁpariññaṁpaññapetimayampivedanānaṁpariññaṁpaññapema

Idhanoāvusokovisesokoadhippayāsokiṁnānākaraṇaṁsamaṇassagotamassaamhākaṁyadidaṁdhammadesanāyadhammadesanaṁanusāsaniyāanusāsaninti

Athakhomayaṁbhantetesaṁaññatitthiyānaṁparibbājakānaṁbhāsitaṁnevaabhinandimhanappaṭikkosimha

anabhinanditvāappaṭikkositvāuṭṭhāyāsanāpakkamimha

bhagavatosantikeetassabhāsitassaatthaṁājānissāmāti

Evaṁvādinobhikkhaveaññatitthiyāparibbājakāevamassuvacanīyā

kopanāvusokāmānaṁassādokoādīnavokiṁnissaraṇaṁ

Korūpānaṁassādokoādīnavokiṁnissaraṇaṁ

Kovedanānaṁassādokoādīnavokiṁnissaraṇanti

Evaṁpuṭṭhābhikkhaveaññatitthiyāparibbājakānacevasampāyissantiuttariñcavighātaṁāpajjissanti

Taṁkissahetu

Yathātaṁbhikkhaveavisayasmiṁ

Nāhaṁtaṁbhikkhavepassāmisadevakelokesamārakesabrahmakesassamaṇabrāhmaṇiyāpajāyasadevamanussāyayoimesaṁpañhānaṁveyyākaraṇenacittaṁārādheyyaaññatratathāgatenatathāgatasāvakenaitopanasutvā

Kocabhikkhavekāmānaṁassādo

Pañcimebhikkhavekāmaguṇā

Katamepañca

Cakkhuviññeyyārūpāiṭṭhākantāmanāpāpiyarūpākāmūpasaṁhitārajanīyā

sotaviññeyyāsaddāpe

ghānaviññeyyāgandhā

jivhāviññeyyārasā

kāyaviññeyyāphoṭṭhabbāiṭṭhākantāmanāpāpiyarūpākāmūpasaṁhitārajanīyā

imekhobhikkhavepañcakāmaguṇā

Yaṁkhobhikkhaveimepañcakāmaguṇepaṭiccauppajjatisukhaṁsomanassaṁayaṁkāmānaṁassādo

Kocabhikkhavekāmānaṁādīnavo

Idhabhikkhavekulaputtoyenasippaṭṭhānenajīvikaṁkappeti

yadimuddāyayadigaṇanāyayadisaṅkhānenayadikasiyāyadivaṇijjāyayadigorakkhenayadiissatthenayadirājaporisenayadisippaññatarena

sītassapurakkhatouṇhassapurakkhatoḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehirissamānokhuppipāsāyamīyamāno

ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Tassacebhikkhavekulaputtassaevaṁuṭṭhahatoghaṭatovāyamatotebhogānābhinipphajjanti

Sosocatikilamatiparidevatiurattāḷiṁkandatisammohaṁāpajjati

moghaṁvatameuṭṭhānaṁaphalovatamevāyāmoti

Ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Tassacebhikkhavekulaputtassaevaṁuṭṭhahatoghaṭatovāyamatotebhogāabhinipphajjanti

Sotesaṁbhogānaṁārakkhādhikaraṇaṁdukkhaṁdomanassaṁpaṭisaṁvedeti

kintimebhogenevarājānohareyyuṁnacorāhareyyuṁnaaggidaheyyanaudakaṁvaheyyanaappiyādāyādāhareyyunti

Tassaevaṁārakkhatogopayatotebhogerājānoharanticorāharantiaggidahatiudakaṁvahatiappiyādāyādāharanti

Sosocatikilamatiparidevatiurattāḷiṁkandatisammohaṁāpajjati

yampimeahositampinonatthīti

Ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Punacaparaṁbhikkhavekāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevaheturājānopirājūhivivadantikhattiyāpikhattiyehivivadantibrāhmaṇāpibrāhmaṇehivivadantigahapatīpigahapatīhivivadantimātāpiputtenavivadatiputtopimātarāvivadatipitāpiputtenavivadatiputtopipitarāvivadatibhātāpibhātarāvivadatibhātāpibhaginiyāvivadatibhaginīpibhātarāvivadatisahāyopisahāyenavivadati

Tetatthakalahaviggahavivādāpannāaññamaññaṁpāṇīhipiupakkamantileḍḍūhipiupakkamantidaṇḍehipiupakkamantisatthehipiupakkamanti

Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ

Ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Punacaparaṁbhikkhavekāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetuasicammaṁgahetvādhanukalāpaṁsannayhitvāubhatobyūḷhaṁsaṅgāmaṁpakkhandantiusūsupikhippamānesusattīsupikhippamānāsuasīsupivijjotalantesu

Tetatthausūhipivijjhantisattiyāpivijjhantiasināpisīsaṁchindanti

Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ

Ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Punacaparaṁbhikkhavekāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetuasicammaṁgahetvādhanukalāpaṁsannayhitvāaddāvalepanāupakāriyopakkhandantiusūsupikhippamānesusattīsupikhippamānāsuasīsupivijjotalantesu

Tetatthausūhipivijjhantisattiyāpivijjhantichakaṇakāyapiosiñcantiabhivaggenapiomaddantiasināpisīsaṁchindanti

Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ

Ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Punacaparaṁbhikkhavekāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetusandhimpichindantinillopampiharantiekāgārikampikarontiparipanthepitiṭṭhantiparadārampigacchanti

Tamenaṁrājānogahetvāvividhākammakāraṇākārenti

kasāhipitāḷentivettehipitāḷentiaḍḍhadaṇḍakehipitāḷentihatthampichindantipādampichindantihatthapādampichindantikaṇṇampichindantināsampichindantikaṇṇanāsampichindantibilaṅgathālikampikarontisaṅkhamuṇḍikampikarontirāhumukhampikarontijotimālikampikarontihatthapajjotikampikarontierakavattikampikaronticīrakavāsikampikarontieṇeyyakampikarontibaḷisamaṁsikampikarontikahāpaṇikampikarontikhārāpatacchikampikarontipalighaparivattikampikarontipalālapīṭhakampikarontitattenapitelenaosiñcantisunakhehipikhādāpentijīvantampisūleuttāsentiasināpisīsaṁchindanti

Tetatthamaraṇampinigacchantimaraṇamattampidukkhaṁ

Ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosandiṭṭhikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Punacaparaṁbhikkhavekāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetukāyenaduccaritaṁcarantivācāyaduccaritaṁcarantimanasāduccaritaṁcaranti

Tekāyenaduccaritaṁcaritvāvācāyaduccaritaṁcaritvāmanasāduccaritaṁcaritvākāyassabhedāparaṁmaraṇāapāyaṁduggatiṁvinipātaṁnirayaṁupapajjanti

Ayampibhikkhavekāmānaṁādīnavosamparāyikodukkhakkhandhokāmahetukāmanidānaṁkāmādhikaraṇaṁkāmānamevahetu

Kiñcabhikkhavekāmānaṁnissaraṇaṁ

Yokhobhikkhavekāmesuchandarāgavinayochandarāgappahānaṁidaṁkāmānaṁnissaraṇaṁ

Yehikecibhikkhavesamaṇābrāhmaṇāevaṁkāmānaṁassādañcaassādatoādīnavañcaādīnavatonissaraṇañcanissaraṇatoyathābhūtaṁnappajānantitevatasāmaṁkāmeparijānissantiparaṁtathattāyasamādapessantiyathāpaṭipannokāmeparijānissatītinetaṁṭhānaṁvijjati

Yecakhokecibhikkhavesamaṇābrāhmaṇāevaṁkāmānaṁassādañcaassādatoādīnavañcaādīnavatonissaraṇañcanissaraṇatoyathābhūtaṁpajānantitevatasāmaṁkāmeparijānissantiparaṁtathattāyasamādapessantiyathāpaṭipannokāmeparijānissatītiṭhānametaṁvijjati

Kocabhikkhaverūpānaṁassādo

Seyyathāpibhikkhavekhattiyakaññābrāhmaṇakaññāgahapatikaññāpannarasavassuddesikāsoḷasavassuddesikānātidīghānātirassānātikisānātithūlānātikāḷīnāccodātāparamābhikkhavetasmiṁsamayesubhāvaṇṇanibhāti

Evaṁbhante

Yaṁkhobhikkhavesubhaṁvaṇṇanibhaṁpaṭiccauppajjatisukhaṁsomanassaṁ

ayaṁrūpānaṁassādo

Kocabhikkhaverūpānaṁādīnavo

Idhabhikkhavetamevabhaginiṁpasseyyaaparenasamayenaāsītikaṁnāvutikaṁvassasatikaṁjātiyājiṇṇaṁgopānasivaṅkaṁbhoggaṁdaṇḍaparāyanaṁpavedhamānaṁgacchantiṁāturaṁgatayobbanaṁkhaṇḍadantaṁpalitakesaṁvilūnaṁkhalitasiraṁvalinaṁtilakāhatagattaṁ

Taṁkiṁmaññathabhikkhave

purimāsubhāvaṇṇanibhāantarahitāādīnavopātubhūtoti

Evaṁbhante

Ayampibhikkhaverūpānaṁādīnavo

Punacaparaṁbhikkhavetamevabhaginiṁpasseyyaābādhikaṁdukkhitaṁbāḷhagilānaṁsakemuttakarīsepalipannaṁsemānaṁaññehivuṭṭhāpiyamānaṁaññehisaṁvesiyamānaṁ

Taṁkiṁmaññathabhikkhave

purimāsubhāvaṇṇanibhāantarahitāādīnavopātubhūtoti

Evaṁbhante

Ayampibhikkhaverūpānaṁādīnavo

Punacaparaṁbhikkhavetamevabhaginiṁpasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁ

ekāhamataṁdvīhamataṁtīhamataṁuddhumātakaṁvinīlakaṁvipubbakajātaṁ

Taṁkiṁmaññathabhikkhave

purimāsubhāvaṇṇanibhāantarahitāādīnavopātubhūtoti

Evaṁbhante

Ayampibhikkhaverūpānaṁādīnavo

Punacaparaṁbhikkhavetamevabhaginiṁpasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁ

kākehikhajjamānaṁkulalehikhajjamānaṁgijjhehikhajjamānaṁkaṅkehikhajjamānaṁsunakhehikhajjamānaṁbyagghehikhajjamānaṁdīpīhikhajjamānaṁsiṅgālehikhajjamānaṁvividhehipāṇakajātehikhajjamānaṁ

Taṁkiṁmaññathabhikkhavepurimāsubhāvaṇṇanibhāantarahitāādīnavopātubhūtoti

Evaṁbhante

Ayampibhikkhaverūpānaṁādīnavo

Punacaparaṁbhikkhavetamevabhaginiṁpasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁ

aṭṭhikasaṅkhalikaṁsamaṁsalohitaṁnhārusambandhaṁaṭṭhikasaṅkhalikaṁnimaṁsalohitamakkhitaṁnhārusambandhaṁaṭṭhikasaṅkhalikaṁapagatamaṁsalohitaṁnhārusambandhaṁaṭṭhikāniapagatasambandhānidisāvidisāvikkhittāni

aññenahatthaṭṭhikaṁaññenapādaṭṭhikaṁaññenagopphakaṭṭhikaṁaññenajaṅghaṭṭhikaṁaññenaūruṭṭhikaṁaññenakaṭiṭṭhikaṁaññenaphāsukaṭṭhikaṁaññenapiṭṭhiṭṭhikaṁaññenakhandhaṭṭhikaṁaññenagīvaṭṭhikaṁaññenahanukaṭṭhikaṁaññenadantaṭṭhikaṁaññenasīsakaṭāhaṁ

Taṁkiṁmaññathabhikkhavepurimāsubhāvaṇṇanibhāantarahitāādīnavopātubhūtoti

Evaṁbhante

Ayampibhikkhaverūpānaṁādīnavo

Punacaparaṁbhikkhavetamevabhaginiṁpasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁ

aṭṭhikānisetānisaṅkhavaṇṇapaṭibhāgāniaṭṭhikānipuñjakitāniterovassikāniaṭṭhikānipūtīnicuṇṇakajātāni

Taṁkiṁmaññathabhikkhave

purimāsubhāvaṇṇanibhāantarahitāādīnavopātubhūtoti

Evaṁbhante

Ayampibhikkhaverūpānaṁādīnavo

Kiñcabhikkhaverūpānaṁnissaraṇaṁ

Yobhikkhaverūpesuchandarāgavinayochandarāgappahānaṁidaṁrūpānaṁnissaraṇaṁ

Yehikecibhikkhavesamaṇābrāhmaṇāevaṁrūpānaṁassādañcaassādatoādīnavañcaādīnavatonissaraṇañcanissaraṇatoyathābhūtaṁnappajānantitevatasāmaṁrūpeparijānissantiparaṁtathattāyasamādapessantiyathāpaṭipannorūpeparijānissatītinetaṁṭhānaṁvijjati

Yecakhokecibhikkhavesamaṇābrāhmaṇāevaṁrūpānaṁassādañcaassādatoādīnavañcaādīnavatonissaraṇañcanissaraṇatoyathābhūtaṁpajānantitevatasāmaṁrūpeparijānissantiparaṁtathattāyasamādapessantiyathāpaṭipannorūpeparijānissatītiṭhānametaṁvijjati

Kocabhikkhavevedanānaṁassādo

Idhabhikkhavebhikkhuviviccevakāmehiviviccaakusalehidhammehisavitakkaṁsavicāraṁvivekajaṁpītisukhaṁpaṭhamaṁjhānaṁupasampajjaviharati

Yasmiṁsamayebhikkhavebhikkhuviviccevakāmehiviviccaakusalehidhammehisavitakkaṁsavicāraṁvivekajaṁpītisukhaṁpaṭhamaṁjhānaṁupasampajjaviharatinevatasmiṁsamayeattabyābādhāyapicetetinaparabyābādhāyapicetetinaubhayabyābādhāyapiceteti

abyābajjhaṁyevatasmiṁsamayevedanaṁvedeti

Abyābajjhaparamāhaṁbhikkhavevedanānaṁassādaṁvadāmi

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuvitakkavicārānaṁvūpasamāajjhattaṁsampasādanaṁcetasoekodibhāvaṁavitakkaṁavicāraṁsamādhijaṁpītisukhaṁdutiyaṁjhānaṁupasampajjaviharatipe

yasmiṁsamayebhikkhavebhikkhupītiyācavirāgāupekkhakocaviharatisatocasampajānosukhañcakāyenapaṭisaṁvedetiyaṁtaṁariyāācikkhantiupekkhakosatimāsukhavihārītitatiyaṁjhānaṁupasampajjaviharatipe

yasmiṁsamayebhikkhavebhikkhusukhassacapahānādukkhassacapahānāpubbevasomanassadomanassānaṁatthaṅgamāadukkhamasukhaṁupekkhāsatipārisuddhiṁcatutthaṁjhānaṁupasampajjaviharatinevatasmiṁsamayeattabyābādhāyapicetetinaparabyābādhāyapicetetinaubhayabyābādhāyapiceteti

abyābajjhaṁyevatasmiṁsamayevedanaṁvedeti

Abyābajjhaparamāhaṁbhikkhavevedanānaṁassādaṁvadāmi

Kocabhikkhavevedanānaṁādīnavo

Yaṁbhikkhavevedanāaniccādukkhāvipariṇāmadhammāayaṁvedanānaṁādīnavo

Kiñcabhikkhavevedanānaṁnissaraṇaṁ

Yobhikkhavevedanāsuchandarāgavinayochandarāgappahānaṁidaṁvedanānaṁnissaraṇaṁ

Yehikecibhikkhavesamaṇābrāhmaṇāevaṁvedanānaṁassādañcaassādatoādīnavañcaādīnavatonissaraṇañcanissaraṇatoyathābhūtaṁnappajānantitevatasāmaṁvedanaṁparijānissantiparaṁtathattāyasamādapessantiyathāpaṭipannovedanaṁparijānissatītinetaṁṭhānaṁvijjati

Yecakhokecibhikkhavesamaṇābrāhmaṇāevaṁvedanānaṁassādañcaassādatoādīnavañcaādīnavatonissaraṇañcanissaraṇatoyathābhūtaṁpajānantitevatasāmaṁvedanaṁparijānissantiparaṁtathattāyasamādapessantiyathāpaṭipannovedanaṁparijānissatītiṭhānametaṁvijjatīti

Idamavocabhagavā

Attamanātebhikkhūbhagavatobhāsitaṁabhinandunti

Mahādukkhakkhandhasuttaṁniṭṭhitaṁtatiyaṁ

Chinese

AI如是我聞。
AI一時,世尊住於舍衛城祇陀林給孤獨長者的園林中。
AI爾時,許多比丘於清晨著衣,持缽與衣,入舍衛城托缽。
AI爾時,那些比丘心中生起此念:
AI「在舍衛城托缽遊行,現在確實尚早。
AI我們不如前往外道遊行者的園林吧。」
AI爾時,那些比丘前往外道遊行者的園林,到達後,與那些外道遊行者們相互寒暄問候。
AI交換了令人愉悅而難忘的談話後,坐於一旁。坐於一旁後,那些外道遊行者對那些比丘們如此說道:
AI「友等,沙門瞿曇宣說對諸欲的遍知;我們也宣說對諸欲的遍知。
AI沙門瞿曇宣說對諸色的遍知;我們也宣說對諸色的遍知。
AI「賢友,沙門喬達摩宣說諸受的遍知;我們也宣說諸受的遍知。」
AI「賢友,那麼,沙門喬達摩與我們之間,有何差別?有何區別?有何不同?」
AI「亦即,在說法方面,或在教誡方面?」
AI於是,那些比丘對那些外道遊方沙門的言論,既未歡喜,也未反駁。
AI(比丘們)既未歡喜,也未反駁,便起座離去。
AI(前往)世尊座前,以了解此所說之義。
AI於是,那些比丘在舍衛城托缽乞食,飯後從托缽返回,前往世尊所在之處。走近後,向世尊頂禮,坐於一旁。坐定後,那些比丘便對世尊說道……
AI「大德,今日上午,我們著衣、攜帶缽與袈裟,進入舍衛城托缽乞食。」
AI「大德,此時我們心中生起了這樣的念頭……」
AI「此時前往舍衛城托缽乞食,尚嫌太早。」
AI(我們心想:)『何不前往那些外道遊行者所樂之處?』
AI然後,尊者,我們確實前往那些外道遊行者所樂之處,趨近後,與那些外道遊行者相互寒暄問候。
AI交換了令人喜悅、令人憶念的談話後,我們坐到一側。尊者,那些外道遊行者對坐在一側的我們說:
AI『朋友,沙門喬達摩宣說對諸欲求的完全了知;我們也宣說對諸欲求的完全了知。』
AI『朋友,沙門喬達摩宣說對諸色的完全了知;我們也宣說對諸色的完全了知。』
AI『朋友,沙門喬達摩宣說對諸受的完全了知;我們也宣說對諸受的完全了知。』
AI『朋友,此處沙門喬達摩與我們,在說法或教誡方面,有何差別、何差異、何不同?』
AI然後,尊者,我們對那些外道遊行者所說之言,既未隨喜,也未反駁。
AI既未隨喜,也未反駁,從座起身,便離去了。
AI〔來至〕世尊座前,〔詢問〕此所說之義理。(段落主要動詞缺於所提供詞形,白話依現有詞形合譯)
AI諸比丘,持如此見的外道遊行者,應當如此被回答:
AI「諸友啊,諸欲的樂味是什麼?過患是什麼?出離是什麼?」
AI「色的樂味是什麼?過患是什麼?出離是什麼?」
AI「受的樂味是什麼?過患是什麼?出離是什麼?」
AI諸比丘,被如此問到的外道遊行者,既無法回答,更將遭受惱亂。
AI這是什麼緣故?
AI諸比丘,正如(處於)其領域之外(的人一樣)。
AI諸比丘,我在含天神、含魔、含梵天、含沙門婆羅門、含天神與人的眾生世界中,不見有誰能以答覆這些問題令(人)滿足——除了如來、或如來的聲聞弟子、或從此聽聞後(的人)。
AI而諸比丘,諸欲的樂味是什麼?
AI諸比丘,有這五欲功德。
AI哪些是五〔種〕?
AI眼所識之色——可意的、可愛的、合意的、可親的、與欲相應的、令人染著的。
AI耳所識之聲……(省略符號,以下同前)。
AI鼻所識之香。
AI舌所識之味。
AI身所識之所觸——可意的、可愛的、合意的、可親的、與欲相應的、令人染著的。
This passage also appears in2 seg. 聖求經
AI確實,諸比丘,這〔便是〕五種欲功德。
AI確實,諸比丘,凡〔依〕這五欲功德而生起之樂與悅意,此乃諸欲之甘味。
AI而,諸比丘,諸欲之過患是什麼?
AI在此,諸比丘,善家之子依某種技藝料理生計……
AI或以算術、或以計數、或以計算、或以農耕、或以商業交易、或以牧牛、或以射箭術、或以王臣職務、或以某種技藝
This passage also appears in15 seg. 苦蘊小經
AI面對寒冷、面對炎熱,受虻、蚊、風、熱及爬蟲之觸而受傷,因飢渴而幾近喪命。
AI諸比丘,這也是諸欲當下可見的過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為本,諸欲本身所致之苦蘊。
AI諸比丘,若彼良家子如此振作、〔資料不足:ghaṭato〕、精勤努力,那些財富卻未能成就;
AI彼憂愁、疲憊、悲嘆、捶胸號泣,陷入迷惘。
AI「我的振作真是徒然啊,我的努力真是無果啊。」
AI諸比丘,這也是諸欲當下可見的過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為本,諸欲本身所致之苦蘊。
AI諸比丘,若彼良家子如此振作、〔資料不足:ghaṭato〕、精勤努力,那些財富得以成就;
AI彼為守護那些財富,而親身感受苦與憂愁。
AI「如何使我的財富不被諸王奪走、不被盜賊奪走、不被火〔燒毀〕、不被水〔沖走〕、也不被不親愛的繼承人取走?」(t11 daheyya、t13 udakaṁ 所提供資料有不足,詳見各詞注。)
AI他就這樣守護著,那些財物卻被國王們取走,或被盜賊取走,或被火〔焚〕,或被水帶走,或被不受喜愛的繼承人帶走。
AI他憂愁、疲倦、哀號、捶胸哭泣,陷入迷亂。
AI「那曾是我的,如今已不復存在。」
AI諸比丘,這也是諸欲當下可見的過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正因諸欲而生起的苦蘊。
AI再者,諸比丘,以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正因諸欲,國王與國王爭論,剎帝利與剎帝利爭論,婆羅門與婆羅門爭論,居士與居士爭論,母親與兒子爭論,兒子與母親爭論,父親與兒子爭論,兒子與父親爭論,兄弟與兄弟爭論,兄弟與姊妹爭論,姊妹與兄弟爭論,朋友與朋友爭論。
AI他們在那裡陷入爭吵、糾紛與爭論,互相以拳手攻擊,以土塊攻擊,以棍棒攻擊,以〔武器〕攻擊。
AI他們在那裡甚至遭受死亡,或遭受近乎死亡的苦。
AI諸比丘,這也是諸欲當下可見的過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正因諸欲而生起的苦蘊。
AI再者,諸比丘,以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正因諸欲,他們拿起刀盾、張弓持箭,投入兩陣對立的戰場,在箭矢飛射、長矛投擲、劍光閃耀之中。
AI他們在那裡被箭射穿,被長矛刺穿,被劍斬首。
AI他們在那裡遭受死亡,乃至瀕死之苦。
AI諸比丘,此亦是欲之當下可見的過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正是因欲而生的苦蘊。
AI諸比丘,再者,以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正是因欲——他們持劍持盾、帶弓攜箭、武裝完備,衝向新塗抹的堡壘,在箭矢橫飛、長矛投擲、利劍閃耀之中廝殺。
AI他們在那裡被箭刺穿,被矛刺穿,被澆上滾燙牛糞,被某種武器(abhivagga)碾壓,被劍斬首。
AI他們在那裡遭受死亡,乃至瀕死之苦。
AI諸比丘,此亦是欲之當下可見的過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正是因欲而生的苦蘊。
AI諸比丘,再者,以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正是因欲——他們破入(連接處)、掠取財物、入室打劫、攔路為盜,並侵犯他人之妻。
AI諸王捉拿那人,施以各種刑罰。
AI以(資料不足)打、以藤杖打、以短棍打;砍去手、砍去腳、砍去手腳、砍去耳、砍去(資料不足)、砍去耳鼻;施以 bilaṅgathālikā 刑、saṅkhamuṇḍika 刑、rāhumukha 刑、jotimālika 刑、hatthapajjotika 刑、erakavattika 刑、cīrakavāsika 刑、eṇeyyaka 刑、baḷisamaṃsika 刑、kahāpaṇika 刑、khārāpatacchika 刑、palighaparivattika 刑、palālapīṭhaka 刑;以熱油澆身,縱狗撕咬,將人活活穿刺於樁上,復以劍斬首。
AI他們在那裡遭受死亡,乃至瀕死之苦。
AI諸比丘,此亦是諸欲的現世可見之過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正是以欲為因的苦的集聚。
AI諸比丘,更進一步,以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正是以欲為因,(眾人)以身行惡、以語行惡、以意行惡。
AI彼等以身行惡已、以語行惡已、以意行惡已,身壞命終之後,投生於(資料疑誤處)惡趣、墮落之境、地獄。
AI諸比丘,此亦是諸欲的後世之過患——以欲為因、以欲為緣、以欲為根本,正是以欲為因的苦的集聚。
AI諸比丘,而諸欲的出離是什麼?
AI諸比丘,凡於諸欲中對欲貪的調伏、欲貪的捨斷——此即是諸欲的出離。
AI諸比丘,蓋凡任何沙門或婆羅門不如實了知諸欲的享樂為享樂、過患為過患、出離為出離者——彼等自身將完全了知諸欲,或引導他人以如是行持完全了知諸欲——此種情況不存在。
AI諸比丘,而凡任何沙門或婆羅門如實了知諸欲的享樂為享樂、過患為過患、出離為出離者——彼等自身將完全了知諸欲,或引導他人以如是行持完全了知諸欲——此種情況存在。
AI諸比丘,而諸色的享樂是什麼?
AI諸比丘,就好像有剎帝利種的少女、婆羅門種的少女或居士之女,約十五歲或十六歲,身形不太高也不太矮、不太瘦也不太胖、膚色不太深也不太淺——諸比丘,她在那個時節,呈現出最極致的美麗光輝。
AI如是,尊者。
AI比丘們,凡(依)美好光色而生起的樂與喜悅……
AI此乃色之味。
AI比丘們,而色之過患為何?
AI比丘們,於此,(若)在另一時見到那同一位姊妹——〔資料不足〕、或九十歲、或一百歲——自出生以來衰老、彎曲如椽、〔堪用的〕、倚杖而行、顫抖行走、患病、年華已逝、齒牙殘缺、白髮、頭髮禿落、禿頂、皺紋叢生、身有斑點……
AI比丘們,你們以為如何?
AI昔日那光燦的色澤已消失,過患已顯現。
AI如是,尊者。
AI比丘們,此亦是色之過患。
AI比丘們,再者,(若)見到那同一位姊妹:患病的、苦惱的、病甚嚴重的、臥於自己的尿糞之中、由他人扶起、由他人安置就寢……
AI諸比丘,你們如何認為?
AI那先前美麗的光輝色彩已消失,過患顯現了。
AI是的,尊者。
AI諸比丘,這也是色的過患。
AI諸比丘,再者,若見到那同一位女子的身體被棄置於屍林中,
AI死去一天、或死去兩天、或死去三天,已膨脹、青瘀、腐爛流膿的,
AI諸比丘,你們如何認為?
AI那先前美麗的光輝色彩已消失,過患顯現了。
AI是的,尊者。
AI諸比丘,這也是色的過患。
AI諸比丘,此外,(假設他)再見到那同一位姊妹的身體,被棄置於屍陀林中——
AI被烏鴉啃食,被猛禽(鷹、鶚)啃食,被禿鷹啃食,被鷺類鳥啃食,被狗啃食,被虎啃食,被豹啃食,被豺啃食,或被各種各樣的小生物啃食。
AI諸比丘,你們怎麼認為?那之前美麗的光澤色——如今消失了,過患顯現了——
AI是的,大德。
AI諸比丘,這也是色的過患。
AI諸比丘,此外,(假設他)再見到那同一位姊妹的身體,被棄置於屍陀林中——
AI(見到那具)帶有肉血、由筋腱連接的骨架;無肉、塗抹著血、由筋腱連接的骨架;無肉無血、由筋腱連接的骨架;乃至骨頭失去連結,散落四方。
AI手骨在一處,腳骨在另一處,踝骨在另一處,脛骨在另一處,大腿骨在另一處,髖骨在另一處,肋骨在另一處,脊椎在另一處,上背骨在另一處,頸骨在另一處,下顎骨在另一處,牙齒在另一處,頭骨在另一處。
AI諸比丘,你們怎麼認為?那之前美麗的光澤色——如今消失了,過患顯現了——
AI是的,大德。
AI諸比丘,此亦為色之過患。
AI再者,諸比丘,(若)見那位姊妹的身體被棄置於屍林——
AI——白如海螺殼色的骨頭;堆積成堆的骨頭;超過一年的骨頭;腐臭、碎為粉末的骨頭。
AI諸比丘,你們以為那是什麼?
AI先前那美麗光彩的容色——那已消失,過患顯現了。
AI確實如此,尊者。
AI諸比丘,此亦為色之過患。
AI諸比丘,何為色之出離?
AI諸比丘,於色中凡有欲貪之調伏、欲貪之捨棄——此即為色之出離。
AI諸比丘,凡任何沙門或婆羅門,如是不如實了知色之味及其由來、色之過患及其由來、色之出離及其由來者,彼等行持者能(以暗色)完全了知色,或能勸導他人達如是狀態——如修行者將完全了知色——此無是處。
AI比丘們,凡任何沙門或婆羅門,如此如實了知諸色的樂味(以樂味之視角)、過患(以過患之視角)及出離(以出離之視角),彼等確實——或自行,或引導他人達到如是之狀態——令(他人)如(如法)修行者般徹底了知諸色,此事確實存在。
AI比丘們,而受的樂味是什麼?
AI比丘們,於此,比丘遠離諸欲,已離諸不善法,進入並住於有尋、有伺、由遠離所生之喜樂的第一禪。
This passage also appears in 撒餌經
AI比丘們,在比丘遠離諸欲、已離諸不善法,進入並住於有尋、有伺、由遠離所生之喜樂的第一禪的那一時刻,於彼時,他完全不思念傷害自己,不思念傷害他人,不思念傷害兩者。
AI於彼時刻,他感受著完全無損惱性的感受。
AI比丘們,此即我所說受的樂味。
AI再者,比丘們,比丘由尋與伺的止息,(達到)內心澄淨、心一境性,無尋、無伺,進入並住於由定所生之喜樂的第二禪……(省略)
AI在比丘……由喜的淡去而行捨住,且正知,以身親身體驗樂,此即諸聖者所宣說的「行捨、有念、安樂而住者」——進入並住於第三禪……(省略)
AI在比丘由捨棄樂、捨棄苦,以及先前喜悅與憂惱的滅去,進入並住於不苦不樂、捨念清淨之第四禪的那一時刻,於彼時,他完全不思念傷害自己,不思念傷害他人,不思念傷害兩者。
AI於彼時刻,他感受著完全無損惱性的感受。
AI比丘們,我說諸受之味。
AI而,比丘們,諸受的過患是什麼?
AI比丘們,凡諸受是無常的、苦的、具變易之性的,此即諸受之過患。
AI而,比丘們,諸受的出離是什麼?
AI比丘們,凡於諸受中對欲貪的調伏、欲貪的捨斷,此即諸受的出離。
AI比丘們,凡任何沙門或婆羅門如此對於諸受之味——以其為味——過患——以其為過患——出離——以其為出離——不如實了知,則彼等能自己完全了知受、或能勸導他人達到如是修行者將完全了知受之狀態——此情況不存在。
AI而比丘們,凡任何沙門或婆羅門確實如此對於諸受之味——以其為味——過患——以其為過患——出離——以其為出離——如實了知,則彼等能自己完全了知受、或能勸導他人達到如是修行者將完全了知受之狀態——此情況是存在的。
AI世尊如是說。
AI彼等比丘們對世尊所說歡喜讚嘆。
AI《大苦蘊經》,第三,竟。

Study

AIChapter summary

本經以比丘托缽前造訪外道為緣起。外道稱沙門喬達摩宣說欲、色、受的遍知,我等亦然,有何差異?比丘無以應答,返報世尊。世尊指出,應反問外道:諸欲、色、受各自的樂味、過患與出離是什麼?彼等必無以作答;唯如來或聲聞弟子方能如實了知。 全經開展三組樂味—過患—出離分析。諸欲:樂味為五欲功德所生之樂,過患從謀生苦、紛爭到戰爭、刑罰及惡業墮落,出離為調伏欲貪。諸色:樂味為美麗光彩,過患以同一女子歷衰老、病苦、死後腐化乃至白骨消散展示,出離為捨斷欲貪。諸受:樂味為四禪中無損惱之受,過患為受的無常、苦、變易性,出離亦為欲貪捨斷。每組均以不如實了知三者則無法自知或引導他人了知作結。

AI樂味・過患・出離:pariññā 的三分析架構

世尊以「樂味為何、過患為何、出離為何」三問區別於外道;唯如實了知此三,方能完全遍知欲、色、受,並引導他人同樣達到遍知。

Sourcesmn13:6.2、mn13:17.1、mn13:17.2
AI苦蘊公式的現世與來世兩層次

欲的過患分「現世可見(sandiṭṭhika)」與「後世(samparāyika)」兩層:前者涵蓋謀生之苦、家族爭鬥乃至刑罰戰禍;後者指以身語意惡行後墮入惡趣。

Sourcesmn13:8.5、mn13:15.3
AI受的樂味:禪那中的無損惱受

世尊將受(vedanā)的樂味定義為禪那(jhāna)中所體驗的無損惱受(abyābajjha vedanā),非世間五欲之樂;受的過患則是其無常、苦、變易之性。

Sourcesmn13:32.2、mn13:32.4、mn13:36.2