巴利原文
Evaṁmesutaṁ
ekaṁsamayaṁbhagavāvesāliyaṁviharatimahāvanekūṭāgārasālāyaṁ
Tenakhopanasamayenabhagavāpubbaṇhasamayaṁsunivatthohotipattacīvaramādāyavesāliṁpiṇḍāyapavisitukāmo
Athakhosaccakonigaṇṭhaputtojaṅghāvihāraṁanucaṅkamamānoanuvicaramānoyenamahāvanaṁkūṭāgārasālātenupasaṅkami
Addasākhoāyasmāānandosaccakaṁnigaṇṭhaputtaṁdūratovaāgacchantaṁ
Disvānabhagavantaṁetadavoca
ayaṁbhantesaccakonigaṇṭhaputtoāgacchatibhassappavādakopaṇḍitavādosādhusammatobahujanassa
Esokhobhanteavaṇṇakāmobuddhassaavaṇṇakāmodhammassaavaṇṇakāmosaṅghassa
Sādhubhantebhagavāmuhuttaṁnisīdatuanukampaṁupādāyāti
Nisīdibhagavāpaññatteāsane
AthakhosaccakonigaṇṭhaputtoyenabhagavātenupasaṅkamiupasaṅkamitvābhagavatāsaddhiṁsammodisammodanīyaṁkathaṁsāraṇīyaṁvītisāretvāekamantaṁnisīdiEkamantaṁnisinnokhosaccakonigaṇṭhaputtobhagavantaṁetadavoca
Santibhogotamaekesamaṇabrāhmaṇākāyabhāvanānuyogamanuyuttāviharantinocittabhāvanaṁ
Phusantihitebhogotamasārīrikaṁdukkhaṁvedanaṁ
Bhūtapubbaṁbhogotamasārīrikāyadukkhāyavedanāyaphuṭṭhassasatoūrukkhambhopināmabhavissatihadayampināmaphalissatiuṇhampilohitaṁmukhatouggamissatiummādampipāpuṇissaticittakkhepaṁ
Tassakhoetaṁbhogotamakāyanvayaṁcittaṁhotikāyassavasenavattati
Taṁkissahetu
Abhāvitattācittassa
Santipanabhogotamaekesamaṇabrāhmaṇācittabhāvanānuyogamanuyuttāviharantinokāyabhāvanaṁ
Phusantihitebhogotamacetasikaṁdukkhaṁvedanaṁ
Bhūtapubbaṁbhogotamacetasikāyadukkhāyavedanāyaphuṭṭhassasatoūrukkhambhopināmabhavissatihadayampināmaphalissatiuṇhampilohitaṁmukhatouggamissatiummādampipāpuṇissaticittakkhepaṁ
Tassakhoesobhogotamacittanvayokāyohoticittassavasenavattati
Taṁkissahetu
Abhāvitattākāyassa
Tassamayhaṁbhogotamaevaṁhoti
addhābhotogotamassasāvakācittabhāvanānuyogamanuyuttāviharantinokāyabhāvananti
Kintipanateaggivessanakāyabhāvanāsutāti
Seyyathidaṁ
nandovacchokisosaṅkiccomakkhaligosālo
etehibhogotamaacelakāmuttācārāhatthāpalekhanānaehibhaddantikānatiṭṭhabhaddantikānaabhihaṭaṁnauddissakataṁnanimantanaṁsādiyanti
tenakumbhimukhāpaṭiggaṇhantinakaḷopimukhāpaṭiggaṇhantinaeḷakamantaraṁnadaṇḍamantaraṁnamusalamantaraṁnadvinnaṁbhuñjamānānaṁnagabbhiniyānapāyamānāyanapurisantaragatāyanasaṅkittīsunayatthasāupaṭṭhitohotinayatthamakkhikāsaṇḍasaṇḍacārinīnamacchaṁnamaṁsaṁnasuraṁnamerayaṁnathusodakaṁpivanti
Teekāgārikāvāhontiekālopikādvāgārikāvāhontidvālopikāpesattāgārikāvāhontisattālopikā
Ekissāpidattiyāyāpentidvīhipidattīhiyāpentipesattahipidattīhiyāpenti
EkāhikampiāhāraṁāhārentidvīhikampiāhāraṁāhārentipesattāhikampiāhāraṁāhārentiItievarūpaṁaddhamāsikampipariyāyabhattabhojanānuyogamanuyuttāviharantīti
Kiṁpanateaggivessanatāvatakenevayāpentīti
Nohidaṁbhogotama
Appekadābhogotamauḷārāniuḷārānikhādanīyānikhādantiuḷārāniuḷārānibhojanānibhuñjantiuḷārāniuḷārānisāyanīyānisāyantiuḷārāniuḷārānipānānipivanti
Teimaṁkāyaṁbalaṁgāhentināmabrūhentināmamedentināmāti
Yaṁkhoteaggivessanapurimaṁpahāyapacchāupacinantievaṁimassakāyassaācayāpacayohoti
Kintipanateaggivessanacittabhāvanāsutāti
Cittabhāvanāyakhosaccakonigaṇṭhaputtobhagavatāpuṭṭhosamānonasampāyāsi
Athakhobhagavāsaccakaṁnigaṇṭhaputtaṁetadavoca
yāpikhoteesāaggivessanapurimākāyabhāvanābhāsitāsāpiariyassavinayenodhammikākāyabhāvanā
Kāyabhāvanampikhotvaṁaggivessananaaññāsikutopanatvaṁcittabhāvanaṁjānissasi
Apicaaggivessanayathāabhāvitakāyocahotiabhāvitacittocabhāvitakāyocahotibhāvitacittoca
Taṁsuṇāhisādhukaṁmanasikarohibhāsissāmīti
Evaṁbhotikhosaccakonigaṇṭhaputtobhagavatopaccassosi
Bhagavāetadavoca
Kathañcaaggivessanaabhāvitakāyocahotiabhāvitacittoca
Idhaaggivessanaassutavatoputhujjanassauppajjatisukhāvedanā
Sosukhāyavedanāyaphuṭṭhosamānosukhasārāgīcahotisukhasārāgitañcaāpajjati
Tassasāsukhāvedanānirujjhati
Sukhāyavedanāyanirodhāuppajjatidukkhāvedanā
Sodukkhāyavedanāyaphuṭṭhosamānosocatikilamatiparidevatiurattāḷiṁkandatisammohaṁāpajjati
Tassakhoesāaggivessanauppannāpisukhāvedanācittaṁpariyādāyatiṭṭhatiabhāvitattākāyassauppannāpidukkhāvedanācittaṁpariyādāyatiṭṭhatiabhāvitattācittassa
Yassakassaciaggivessanaevaṁubhatopakkhaṁuppannāpisukhāvedanācittaṁpariyādāyatiṭṭhatiabhāvitattākāyassauppannāpidukkhāvedanācittaṁpariyādāyatiṭṭhatiabhāvitattācittassaevaṁkhoaggivessanaabhāvitakāyocahotiabhāvitacittoca
Kathañcaaggivessanabhāvitakāyocahotibhāvitacittoca
Idhaaggivessanasutavatoariyasāvakassauppajjatisukhāvedanā
Sosukhāyavedanāyaphuṭṭhosamānonasukhasārāgīcahotinasukhasārāgitañcaāpajjati
Tassasāsukhāvedanānirujjhati
Sukhāyavedanāyanirodhāuppajjatidukkhāvedanā
Sodukkhāyavedanāyaphuṭṭhosamānonasocatinakilamatinaparidevatinaurattāḷiṁkandatinasammohaṁāpajjati
Tassakhoesāaggivessanauppannāpisukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhatibhāvitattākāyassauppannāpidukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhatibhāvitattācittassa
YassakassaciaggivessanaevaṁubhatopakkhaṁuppannāpisukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhatibhāvitattākāyassauppannāpidukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhatibhāvitattācittassaEvaṁkhoaggivessanabhāvitakāyocahotibhāvitacittocāti
Evaṁpasannoahaṁbhotogotamassa
Bhavañhigotamobhāvitakāyocahotibhāvitacittocāti
Addhākhoteayaṁaggivessanaāsajjaupanīyavācābhāsitā
apicateahaṁbyākarissāmi
Yatokhoahaṁaggivessanakesamassuṁohāretvākāsāyānivatthāniacchādetvāagārasmāanagāriyaṁpabbajitotaṁvatameuppannāvāsukhāvedanācittaṁpariyādāyaṭhassatiuppannāvādukkhāvedanācittaṁpariyādāyaṭhassatītinetaṁṭhānaṁvijjatīti
Nahinūnabhotogotamassauppajjatitathārūpāsukhāvedanāyathārūpāuppannāsukhāvedanācittaṁpariyādāyatiṭṭheyyanahinūnabhotogotamassauppajjatitathārūpādukkhāvedanāyathārūpāuppannādukkhāvedanācittaṁpariyādāyatiṭṭheyyāti
Kiñhinosiyāaggivessana
Idhameaggivessanapubbevasambodhāanabhisambuddhassabodhisattassevasatoetadahosi
sambādhogharāvāsorajāpathoabbhokāsopabbajjā
Nayidaṁsukaraṁagāraṁajjhāvasatāekantaparipuṇṇaṁekantaparisuddhaṁsaṅkhalikhitaṁbrahmacariyaṁcarituṁ
Yannūnāhaṁkesamassuṁohāretvākāsāyānivatthāniacchādetvāagārasmāanagāriyaṁpabbajeyyanti
Sokhoahaṁaggivessanaaparenasamayenadaharovasamānosusukāḷakesobhadrenayobbanenasamannāgatopaṭhamenavayasāakāmakānaṁmātāpitūnaṁassumukhānaṁrudantānaṁkesamassuṁohāretvākāsāyānivatthāniacchādetvāagārasmāanagāriyaṁpabbajiṁ
Soevaṁpabbajitosamānokiṅkusalagavesīanuttaraṁsantivarapadaṁpariyesamānoyenaāḷārokālāmotenupasaṅkamiṁupasaṅkamitvāāḷāraṁkālāmaṁetadavocaṁ
icchāmahaṁāvusokālāmaimasmiṁdhammavinayebrahmacariyaṁcaritunti
Evaṁvutteaggivessanaāḷārokālāmomaṁetadavoca
viharatāyasmā
tādisoayaṁdhammoyatthaviññūpurisonacirassevasakaṁācariyakaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjavihareyyāti
Sokhoahaṁaggivessananacirassevakhippamevataṁdhammaṁpariyāpuṇiṁ
Sokhoahaṁaggivessanatāvatakenevaoṭṭhapahatamattenalapitalāpanamattenañāṇavādañcavadāmitheravādañcajānāmipassāmīticapaṭijānāmiahañcevaaññeca
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nakhoāḷārokālāmoimaṁdhammaṁkevalaṁsaddhāmattakenasayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmītipavedeti
addhāāḷārokālāmoimaṁdhammaṁjānaṁpassaṁviharatīti
Athakhvāhaṁaggivessanayenaāḷārokālāmotenupasaṅkamiṁupasaṅkamitvāāḷāraṁkālāmaṁetadavocaṁ
kittāvatānoāvusokālāmaimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmītipavedesīti
Evaṁvutteaggivessanaāḷārokālāmoākiñcaññāyatanaṁpavedesi
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nakhoāḷārassevakālāmassaatthisaddhāmayhampatthisaddhā
nakhoāḷārassevakālāmassaatthivīriyaṁmayhampatthivīriyaṁ
nakhoāḷārassevakālāmassaatthisatimayhampatthisati
nakhoāḷārassevakālāmassaatthisamādhimayhampatthisamādhi
nakhoāḷārassevakālāmassaatthipaññāmayhampatthipaññā
yannūnāhaṁyaṁdhammaṁāḷārokālāmosayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmītipavedetitassadhammassasacchikiriyāyapadaheyyanti
Sokhoahaṁaggivessananacirassevakhippamevataṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjavihāsiṁ
Athakhvāhaṁaggivessanayenaāḷārokālāmotenupasaṅkamiṁupasaṅkamitvāāḷāraṁkālāmaṁetadavocaṁ
ettāvatānoāvusokālāmaimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedesīti
Ettāvatākhoahaṁāvusoimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedemīti
Ahampikhoāvusoettāvatāimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmīti
Lābhānoāvusosuladdhaṁnoāvuso
yemayaṁāyasmantaṁtādisaṁsabrahmacāriṁpassāma
Itiyāhaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedemitaṁtvaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharasi
yaṁtvaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharasitamahaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedemi
Itiyāhaṁdhammaṁjānāmitaṁtvaṁdhammaṁjānāsiyaṁtvaṁdhammaṁjānāsitamahaṁdhammaṁjānāmi
Itiyādisoahaṁtādisotuvaṁyādisotuvaṁtādisoahaṁ
Ehidāniāvusoubhovasantāimaṁgaṇaṁpariharāmāti
Itikhoaggivessanaāḷārokālāmoācariyomesamānoattanoantevāsiṁmaṁsamānaṁattanāsamasamaṁṭhapesiuḷārāyacamaṁpūjāyapūjesi
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nāyaṁdhammonibbidāyanavirāgāyananirodhāyanaupasamāyanaabhiññāyanasambodhāyananibbānāyasaṁvattatiyāvadevaākiñcaññāyatanūpapattiyāti
Sokhoahaṁaggivessanataṁdhammaṁanalaṅkaritvātasmādhammānibbijjaapakkamiṁ
Sokhoahaṁaggivessanakiṅkusalagavesīanuttaraṁsantivarapadaṁpariyesamānoyenaudakorāmaputtotenupasaṅkamiṁupasaṅkamitvāudakaṁrāmaputtaṁetadavocaṁ
icchāmahaṁāvusoimasmiṁdhammavinayebrahmacariyaṁcaritunti
Evaṁvutteaggivessanaudakorāmaputtomaṁetadavoca
viharatāyasmā
tādisoayaṁdhammoyatthaviññūpurisonacirassevasakaṁācariyakaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjavihareyyāti
Sokhoahaṁaggivessananacirassevakhippamevataṁdhammaṁpariyāpuṇiṁ
Sokhoahaṁaggivessanatāvatakenevaoṭṭhapahatamattenalapitalāpanamattenañāṇavādañcavadāmitheravādañcajānāmipassāmīticapaṭijānāmiahañcevaaññeca
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nakhorāmoimaṁdhammaṁkevalaṁsaddhāmattakenasayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmītipavedesi
Addhārāmoimaṁdhammaṁjānaṁpassaṁvihāsīti
Athakhvāhaṁaggivessanayenaudakorāmaputtotenupasaṅkamiṁupasaṅkamitvāudakaṁrāmaputtaṁetadavocaṁ
kittāvatānoāvusorāmoimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmītipavedesīti
Evaṁvutteaggivessanaudakorāmaputtonevasaññānāsaññāyatanaṁpavedesi
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nakhorāmassevaahosisaddhāmayhampatthisaddhā
nakhorāmassevaahosivīriyaṁmayhampatthivīriyaṁ
nakhorāmassevaahosisatimayhampatthisati
nakhorāmassevaahosisamādhimayhampatthisamādhi
nakhorāmassevaahosipaññāmayhampatthipaññā
yannūnāhaṁyaṁdhammaṁrāmosayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmītipavedesitassadhammassasacchikiriyāyapadaheyyanti
Sokhoahaṁaggivessananacirassevakhippamevataṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjavihāsiṁ
Athakhvāhaṁaggivessanayenaudakorāmaputtotenupasaṅkamiṁupasaṅkamitvāudakaṁrāmaputtaṁetadavocaṁ
ettāvatānoāvusorāmoimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedesīti
Ettāvatākhoāvusorāmoimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedesīti
Ahampikhoāvusoettāvatāimaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharāmīti
Lābhānoāvusosuladdhaṁnoāvuso
yemayaṁāyasmantaṁtādisaṁsabrahmacāriṁpassāma
Itiyaṁdhammaṁrāmosayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedesitaṁtvaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharasiyaṁtvaṁdhammaṁsayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjaviharasitaṁdhammaṁrāmosayaṁabhiññāsacchikatvāupasampajjapavedesi
Itiyaṁdhammaṁrāmoabhiññāsitaṁtvaṁdhammaṁjānāsiyaṁtvaṁdhammaṁjānāsitaṁdhammaṁrāmoabhiññāsi
Itiyādisorāmoahositādisotuvaṁyādisotuvaṁtādisorāmoahosi
Ehidāniāvusotuvaṁimaṁgaṇaṁpariharāti
Itikhoaggivessanaudakorāmaputtosabrahmacārīmesamānoācariyaṭṭhānecamaṁṭhapesiuḷārāyacamaṁpūjāyapūjesi
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nāyaṁdhammonibbidāyanavirāgāyananirodhāyanaupasamāyanaabhiññāyanasambodhāyananibbānāyasaṁvattatiyāvadevanevasaññānāsaññāyatanūpapattiyāti
Sokhoahaṁaggivessanataṁdhammaṁanalaṅkaritvātasmādhammānibbijjaapakkamiṁ
Sokhoahaṁaggivessanakiṅkusalagavesīanuttaraṁsantivarapadaṁpariyesamānomagadhesuanupubbenacārikaṁcaramānoyenauruvelāsenānigamotadavasariṁ
Tatthaddasaṁramaṇīyaṁbhūmibhāgaṁpāsādikañcavanasaṇḍaṁnadiñcasandantiṁsetakaṁsupatitthaṁramaṇīyaṁsamantācagocaragāmaṁ
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
ramaṇīyovatabhobhūmibhāgopāsādikocavanasaṇḍonadīcasandatisetakāsupatitthāramaṇīyāsamantācagocaragāmo
Alaṁvatidaṁkulaputtassapadhānatthikassapadhānāyāti
Sokhoahaṁaggivessanatatthevanisīdiṁ
alamidaṁpadhānāyāti
Apissumaṁaggivessanatissoupamāpaṭibhaṁsuanacchariyāpubbeassutapubbā
Seyyathāpiaggivessanaallaṁkaṭṭhaṁsasnehaṁudakenikkhittaṁ
Athapurisoāgaccheyyauttarāraṇiṁādāya
aggiṁabhinibbattessāmitejopātukarissāmīti
Taṁkiṁmaññasiaggivessana
apinusopurisoamuṁallaṁkaṭṭhaṁsasnehaṁudakenikkhittaṁuttarāraṇiṁādāyaabhimanthentoaggiṁabhinibbatteyyatejopātukareyyāti
Nohidaṁbhogotama
Taṁkissahetu
Aduñhibhogotamaallaṁkaṭṭhaṁsasnehaṁtañcapanaudakenikkhittaṁ
Yāvadevacapanasopurisokilamathassavighātassabhāgīassāti
Evamevakhoaggivessanayehikecisamaṇāvābrāhmaṇāvākāyenacevacittenacakāmehiavūpakaṭṭhāviharantiyocanesaṁkāmesukāmacchandokāmasnehokāmamucchākāmapipāsākāmapariḷāhosocaajjhattaṁnasuppahīnohotinasuppaṭippassaddhoopakkamikācepitebhontosamaṇabrāhmaṇādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayantiabhabbāvateñāṇāyadassanāyaanuttarāyasambodhāya
Nocepitebhontosamaṇabrāhmaṇāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayantiabhabbāvateñāṇāyadassanāyaanuttarāyasambodhāya
Ayaṁkhomaṁaggivessanapaṭhamāupamāpaṭibhāsianacchariyāpubbeassutapubbā
Aparāpikhomaṁaggivessanadutiyāupamāpaṭibhāsianacchariyāpubbeassutapubbā
Seyyathāpiaggivessanaallaṁkaṭṭhaṁsasnehaṁārakāudakāthalenikkhittaṁ
Athapurisoāgaccheyyauttarāraṇiṁādāya
aggiṁabhinibbattessāmitejopātukarissāmīti
Taṁkiṁmaññasiaggivessana
apinusopurisoamuṁallaṁkaṭṭhaṁsasnehaṁārakāudakāthalenikkhittaṁuttarāraṇiṁādāyaabhimanthentoaggiṁabhinibbatteyyatejopātukareyyāti
Nohidaṁbhogotama
Taṁkissahetu
Aduñhibhogotamaallaṁkaṭṭhaṁsasnehaṁkiñcāpiārakāudakāthalenikkhittaṁ
Yāvadevacapanasopurisokilamathassavighātassabhāgīassāti
EvamevakhoaggivessanayehikecisamaṇāvābrāhmaṇāvākāyenacevacittenacakāmehivūpakaṭṭhāviharantiyocanesaṁkāmesukāmacchandokāmasnehokāmamucchākāmapipāsākāmapariḷāhosocaajjhattaṁnasuppahīnohotinasuppaṭippassaddhoopakkamikācepitebhontosamaṇabrāhmaṇādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayantiabhabbāvateñāṇāyadassanāyaanuttarāyasambodhāyaNocepitebhontosamaṇabrāhmaṇāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayantiabhabbāvateñāṇāyadassanāyaanuttarāyasambodhāya
Ayaṁkhomaṁaggivessanadutiyāupamāpaṭibhāsianacchariyāpubbeassutapubbā
Aparāpikhomaṁaggivessanatatiyāupamāpaṭibhāsianacchariyāpubbeassutapubbā
Seyyathāpiaggivessanasukkhaṁkaṭṭhaṁkoḷāpaṁārakāudakāthalenikkhittaṁ
Athapurisoāgaccheyyauttarāraṇiṁādāya
aggiṁabhinibbattessāmitejopātukarissāmīti
Taṁkiṁmaññasiaggivessana
apinusopurisoamuṁsukkhaṁkaṭṭhaṁkoḷāpaṁārakāudakāthalenikkhittaṁuttarāraṇiṁādāyaabhimanthentoaggiṁabhinibbatteyyatejopātukareyyāti
Evaṁbhogotama
Taṁkissahetu
Aduñhibhogotamasukkhaṁkaṭṭhaṁkoḷāpaṁtañcapanaārakāudakāthalenikkhittanti
EvamevakhoaggivessanayehikecisamaṇāvābrāhmaṇāvākāyenacevacittenacakāmehivūpakaṭṭhāviharantiyocanesaṁkāmesukāmacchandokāmasnehokāmamucchākāmapipāsākāmapariḷāhosocaajjhattaṁsuppahīnohotisuppaṭippassaddhoopakkamikācepitebhontosamaṇabrāhmaṇādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayantibhabbāvateñāṇāyadassanāyaanuttarāyasambodhāyaNocepitebhontosamaṇabrāhmaṇāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayantibhabbāvateñāṇāyadassanāyaanuttarāyasambodhāya
Ayaṁkhomaṁaggivessanatatiyāupamāpaṭibhāsianacchariyāpubbeassutapubbā
Imākhomaṁaggivessanatissoupamāpaṭibhaṁsuanacchariyāpubbeassutapubbā
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁdantebhidantamādhāyajivhāyatāluṁāhaccacetasācittaṁabhiniggaṇheyyaṁabhinippīḷeyyaṁabhisantāpeyyanti
Sokhoahaṁaggivessanadantebhidantamādhāyajivhāyatāluṁāhaccacetasācittaṁabhiniggaṇhāmiabhinippīḷemiabhisantāpemi
Tassamayhaṁaggivessanadantebhidantamādhāyajivhāyatāluṁāhaccacetasācittaṁabhiniggaṇhatoabhinippīḷayatoabhisantāpayatokacchehisedāmuccanti
Seyyathāpiaggivessanabalavāpurisodubbalataraṁpurisaṁsīsevāgahetvākhandhevāgahetvāabhiniggaṇheyyaabhinippīḷeyyaabhisantāpeyya
evamevakhomeaggivessanadantebhidantamādhāyajivhāyatāluṁāhaccacetasācittaṁabhiniggaṇhatoabhinippīḷayatoabhisantāpayatokacchehisedāmuccanti
Āraddhaṁkhopanameaggivessanavīriyaṁhotiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāsāraddhocapanamekāyohotiappaṭippassaddhotenevadukkhappadhānenapadhānābhitunnassasato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannādukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁappāṇakaṁyevajhānaṁjhāyeyyanti
Sokhoahaṁaggivessanamukhatocanāsatocaassāsapassāseuparundhiṁ
Tassamayhaṁaggivessanamukhatocanāsatocaassāsapassāsesuuparuddhesukaṇṇasotehivātānaṁnikkhamantānaṁadhimattosaddohoti
Seyyathāpināmakammāragaggariyādhamamānāyaadhimattosaddohoti
evamevakhomeaggivessanamukhatocanāsatocaassāsapassāsesuuparuddhesukaṇṇasotehivātānaṁnikkhamantānaṁadhimattosaddohoti
ĀraddhaṁkhopanameaggivessanavīriyaṁhotiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāSāraddhocapanamekāyohotiappaṭippassaddhotenevadukkhappadhānenapadhānābhitunnassasato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannādukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁappāṇakaṁyevajhānaṁjhāyeyyanti
Sokhoahaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāseuparundhiṁ
Tassamayhaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattāvātāmuddhaniūhananti
Seyyathāpiaggivessanabalavāpurisotiṇhenasikharenamuddhaniabhimattheyya
evamevakhomeaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattāvātāmuddhaniūhananti
ĀraddhaṁkhopanameaggivessanavīriyaṁhotiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāSāraddhocapanamekāyohotiappaṭippassaddhotenevadukkhappadhānenapadhānābhitunnassasato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannādukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁappāṇakaṁyevajhānaṁjhāyeyyanti
Sokhoahaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāseuparundhiṁ
Tassamayhaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattāsīsesīsavedanāhonti
Seyyathāpiaggivessanabalavāpurisodaḷhenavarattakkhaṇḍenasīsesīsaveṭhaṁdadeyya
evamevakhomeaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattāsīsesīsavedanāhonti
ĀraddhaṁkhopanameaggivessanavīriyaṁhotiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāSāraddhocapanamekāyohotiappaṭippassaddhotenevadukkhappadhānenapadhānābhitunnassasato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannādukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁappāṇakaṁyevajhānaṁjhāyeyyanti
Sokhoahaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāseuparundhiṁ
Tassamayhaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattāvātākucchiṁparikantanti
Seyyathāpiaggivessanadakkhogoghātakovāgoghātakantevāsīvātiṇhenagovikantanenakucchiṁparikanteyya
evamevakhomeaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattāvātākucchiṁparikantanti
ĀraddhaṁkhopanameaggivessanavīriyaṁhotiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāSāraddhocapanamekāyohotiappaṭippassaddhotenevadukkhappadhānenapadhānābhitunnassasato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannādukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁappāṇakaṁyevajhānaṁjhāyeyyanti
Sokhoahaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāseuparundhiṁ
Tassamayhaṁaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattokāyasmiṁḍāhohoti
Seyyathāpiaggivessanadvebalavantopurisādubbalataraṁpurisaṁnānābāhāsugahetvāaṅgārakāsuyāsantāpeyyuṁsamparitāpeyyuṁ
evamevakhomeaggivessanamukhatocanāsatocakaṇṇatocaassāsapassāsesuuparuddhesuadhimattokāyasmiṁḍāhohoti
ĀraddhaṁkhopanameaggivessanavīriyaṁhotiasallīnaṁupaṭṭhitāsatiasammuṭṭhāSāraddhocapanamekāyohotiappaṭippassaddhotenevadukkhappadhānenapadhānābhitunnassasato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannādukkhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Apissumaṁaggivessanadevatādisvāevamāhaṁsu
kālaṅkatosamaṇogotamoti
Ekaccādevatāevamāhaṁsu
nakālaṅkatosamaṇogotamoapicakālaṁkarotīti
Ekaccādevatāevamāhaṁsu
nakālaṅkatosamaṇogotamonapikālaṁkarotiarahaṁsamaṇogotamovihārotvevasoarahatoevarūpohotīti
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁsabbasoāhārupacchedāyapaṭipajjeyyanti
Athakhomaṁaggivessanadevatāupasaṅkamitvāetadavocuṁ
mākhotvaṁmārisasabbasoāhārupacchedāyapaṭipajji
Sacekhotvaṁmārisasabbasoāhārupacchedāyapaṭipajjissasitassatemayaṁdibbaṁojaṁlomakūpehiajjhohāressāmatāyatvaṁyāpessasīti
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
ahañcevakhopanasabbasoajajjitaṁpaṭijāneyyaṁimācamedevatādibbaṁojaṁlomakūpehiajjhohāreyyuṁtāyacāhaṁyāpeyyaṁtaṁmamassamusāti
Sokhoahaṁaggivessanatādevatāpaccācikkhāmihalantivadāmi
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yannūnāhaṁthokaṁthokaṁāhāraṁāhāreyyaṁpasataṁpasataṁyadivāmuggayūsaṁyadivākulatthayūsaṁyadivākaḷāyayūsaṁyadivāhareṇukayūsanti
Sokhoahaṁaggivessanathokaṁthokaṁāhāraṁāhāresiṁpasataṁpasataṁyadivāmuggayūsaṁyadivākulatthayūsaṁyadivākaḷāyayūsaṁyadivāhareṇukayūsaṁ
Tassamayhaṁaggivessanathokaṁthokaṁāhāraṁāhārayatopasataṁpasataṁyadivāmuggayūsaṁyadivākulatthayūsaṁyadivākaḷāyayūsaṁyadivāhareṇukayūsaṁadhimattakasimānaṁpattokāyohoti
Seyyathāpināmaāsītikapabbānivākāḷapabbānivāevamevassumeaṅgapaccaṅgānibhavantitāyevappāhāratāya
Seyyathāpināmaoṭṭhapadaṁevamevassumeānisadaṁhotitāyevappāhāratāya
Seyyathāpināmavaṭṭanāvaḷīevamevassumepiṭṭhikaṇṭakouṇṇatāvanatohotitāyevappāhāratāya
Seyyathāpināmajarasālāyagopānasiyooluggaviluggābhavantievamevassumephāsuḷiyooluggaviluggābhavantitāyevappāhāratāya
Seyyathāpināmagambhīreudapāneudakatārakāgambhīragatāokkhāyikādissantievamevassumeakkhikūpesuakkhitārakāgambhīragatāokkhāyikādissantitāyevappāhāratāya
Seyyathāpināmatittakālābuāmakacchinnovātātapenasamphuṭitohotisammilātoevamevassumesīsacchavisamphuṭitāhotisammilātātāyevappāhāratāya
Sokhoahaṁaggivessanaudaracchaviṁparimasissāmītipiṭṭhikaṇṭakaṁyevapariggaṇhāmipiṭṭhikaṇṭakaṁparimasissāmītiudaracchaviṁyevapariggaṇhāmiyāvassumeaggivessanaudaracchavipiṭṭhikaṇṭakaṁallīnāhotitāyevappāhāratāya
Sokhoahaṁaggivessanavaccaṁvāmuttaṁvākarissāmītitatthevaavakujjopapatāmitāyevappāhāratāya
SokhoahaṁaggivessanaimamevakāyaṁassāsentopāṇināgattānianumajjāmiTassamayhaṁaggivessanapāṇināgattānianumajjatopūtimūlānilomānikāyasmāpapatantitāyevappāhāratāya
Apissumaṁaggivessanamanussādisvāevamāhaṁsukāḷosamaṇogotamoti
Ekaccemanussāevamāhaṁsunakāḷosamaṇogotamosāmosamaṇogotamoti
Ekaccemanussāevamāhaṁsunakāḷosamaṇogotamonapisāmomaṅguracchavisamaṇogotamoti
Yāvassumeaggivessanatāvaparisuddhochavivaṇṇopariyodātoupahatohotitāyevappāhāratāya
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
yekhokeciatītamaddhānaṁsamaṇāvābrāhmaṇāvāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayiṁsuetāvaparamaṁnayitobhiyyo
Yepihikecianāgatamaddhānaṁsamaṇāvābrāhmaṇāvāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayissantietāvaparamaṁnayitobhiyyo
Yepihikecietarahisamaṇāvābrāhmaṇāvāopakkamikādukkhātibbākharākaṭukāvedanāvedayantietāvaparamaṁnayitobhiyyo
Nakhopanāhaṁimāyakaṭukāyadukkarakārikāyaadhigacchāmiuttarimanussadhammāalamariyañāṇadassanavisesaṁ
Siyānukhoaññomaggobodhāyāti
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
abhijānāmikhopanāhaṁpitusakkassakammantesītāyajambucchāyāyanisinnoviviccevakāmehiviviccaakusalehidhammehisavitakkaṁsavicāraṁvivekajaṁpītisukhaṁpaṭhamaṁjhānaṁupasampajjaviharitā
Siyānukhoesomaggobodhāyāti
Tassamayhaṁaggivessanasatānusāriviññāṇaṁahosi
esevamaggobodhāyāti
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
kiṁnukhoahaṁtassasukhassabhāyāmiyaṁtaṁsukhaṁaññatrevakāmehiaññatraakusalehidhammehīti
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nakhoahaṁtassasukhassabhāyāmiyaṁtaṁsukhaṁaññatrevakāmehiaññatraakusalehidhammehīti
Tassamayhaṁaggivessanaetadahosi
nakhotaṁsukaraṁsukhaṁadhigantuṁevaṁadhimattakasimānaṁpattakāyenayannūnāhaṁoḷārikaṁāhāraṁāhāreyyaṁodanakummāsanti
Sokhoahaṁaggivessanaoḷārikaṁāhāraṁāhāresiṁodanakummāsaṁ
Tenakhopanamaṁaggivessanasamayenapañcabhikkhūpaccupaṭṭhitāhonti
yaṁkhosamaṇogotamodhammaṁadhigamissatitaṁnoārocessatīti
Yatokhoahaṁaggivessanaoḷārikaṁāhāraṁāhāresiṁodanakummāsaṁathametepañcabhikkhūnibbijjapakkamiṁsu
bāhullikosamaṇogotamopadhānavibbhantoāvattobāhullāyāti
Sokhoahaṁaggivessanaoḷārikaṁāhāraṁāhāretvābalaṁgahetvāviviccevakāmehiviviccaakusalehidhammehisavitakkaṁsavicāraṁvivekajaṁpītisukhaṁpaṭhamaṁjhānaṁupasampajjavihāsiṁ
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannāsukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Vitakkavicārānaṁvūpasamāajjhattaṁsampasādanaṁcetasoekodibhāvaṁavitakkaṁavicāraṁsamādhijaṁpītisukhaṁdutiyaṁjhānaṁupasampajjavihāsiṁ
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannāsukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
PītiyācavirāgāupekkhakocavihāsiṁsatocasampajānoSukhañcakāyenapaṭisaṁvedesiṁyaṁtaṁariyāācikkhantiupekkhakosatimāsukhavihārītitatiyaṁjhānaṁupasampajjavihāsiṁ
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannāsukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Sukhassacapahānādukkhassacapahānāpubbevasomanassadomanassānaṁatthaṅgamāadukkhamasukhaṁupekkhāsatipārisuddhiṁcatutthaṁjhānaṁupasampajjavihāsiṁ
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannāsukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Soevaṁsamāhitecitteparisuddhepariyodāteanaṅgaṇevigatūpakkilesemudubhūtekammaniyeṭhiteāneñjappattepubbenivāsānussatiñāṇāyacittaṁabhininnāmesiṁ
Soanekavihitaṁpubbenivāsaṁanussarāmiseyyathidaṁekampijātiṁpeitisākāraṁsauddesaṁanekavihitaṁpubbenivāsaṁanussarāmi
Ayaṁkhomeaggivessanarattiyāpaṭhameyāmepaṭhamāvijjāadhigatā
avijjāvihatāvijjāuppannātamovihatoālokouppannoyathātaṁappamattassaātāpinopahitattassaviharato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannāsukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Soevaṁsamāhitecitteparisuddhepariyodāteanaṅgaṇevigatūpakkilesemudubhūtekammaniyeṭhiteāneñjappattesattānaṁcutūpapātañāṇāyacittaṁabhininnāmesiṁ
Sodibbenacakkhunāvisuddhenaatikkantamānusakenasattepassāmicavamāneupapajjamānehīnepaṇītesuvaṇṇedubbaṇṇesugateduggateyathākammūpagesattepajānāmipe
ayaṁkhomeaggivessanarattiyāmajjhimeyāmedutiyāvijjāadhigatā
avijjāvihatāvijjāuppannātamovihatoālokouppannoyathātaṁappamattassaātāpinopahitattassaviharato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannāsukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Soevaṁsamāhitecitteparisuddhepariyodāteanaṅgaṇevigatūpakkilesemudubhūtekammaniyeṭhiteāneñjappatteāsavānaṁkhayañāṇāyacittaṁabhininnāmesiṁ
Soidaṁdukkhantiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁayaṁdukkhasamudayotiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁayaṁdukkhanirodhotiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁayaṁdukkhanirodhagāminīpaṭipadātiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁ
Imeāsavātiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁayaṁāsavasamudayotiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁayaṁāsavanirodhotiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁayaṁāsavanirodhagāminīpaṭipadātiyathābhūtaṁabbhaññāsiṁ
Tassameevaṁjānatoevaṁpassatokāmāsavāpicittaṁvimuccitthabhavāsavāpicittaṁvimuccitthaavijjāsavāpicittaṁvimuccittha
Vimuttasmiṁvimuttamitiñāṇaṁahosi
Khīṇājātivusitaṁbrahmacariyaṁkataṁkaraṇīyaṁnāparaṁitthattāyātiabbhaññāsiṁ
Ayaṁkhomeaggivessanarattiyāpacchimeyāmetatiyāvijjāadhigatā
avijjāvihatāvijjāuppannātamovihatoālokouppannoyathātaṁappamattassaātāpinopahitattassaviharato
Evarūpāpikhomeaggivessanauppannāsukhāvedanācittaṁnapariyādāyatiṭṭhati
Abhijānāmikhopanāhaṁaggivessanaanekasatāyaparisāyadhammaṁdesetā
Apissumaṁekamekoevaṁmaññati
mamevārabbhasamaṇogotamodhammaṁdesetīti
Nakhopanetaṁaggivessanaevaṁdaṭṭhabbaṁ
yāvadevaviññāpanatthāyatathāgatoparesaṁdhammaṁdeseti
Sokhoahaṁaggivessanatassāyevakathāyapariyosānetasmiṁyevapurimasmiṁsamādhinimitteajjhattamevacittaṁsaṇṭhapemisannisādemiekodiṁkaromisamādahāmiyenasudaṁniccakappaṁviharāmīti
Okappaniyametaṁbhotogotamassayathātaṁarahatosammāsambuddhassa
Abhijānātikhopanabhavaṁgotamodivāsupitāti
Abhijānāmahaṁaggivessanagimhānaṁpacchimemāsepacchābhattaṁpiṇḍapātapaṭikkantocatugguṇaṁsaṅghāṭiṁpaññapetvādakkhiṇenapassenasatosampajānoniddaṁokkamitāti
Etaṁkhobhogotamaekesamaṇabrāhmaṇāsammohavihārasmiṁvadantīti
Nakhoaggivessanaettāvatāsammūḷhovāhotiasammūḷhovā
Apicaaggivessanayathāsammūḷhocahotiasammūḷhoca
taṁsuṇāhisādhukaṁmanasikarohibhāsissāmīti
Evaṁbhotikhosaccakonigaṇṭhaputtobhagavatopaccassosi
Bhagavāetadavoca
Yassakassaciaggivessanayeāsavāsaṅkilesikāponobbhavikāsadarādukkhavipākāāyatiṁjātijarāmaraṇiyāappahīnātamahaṁsammūḷhotivadāmi
Āsavānañhiaggivessanaappahānāsammūḷhohoti
Yassakassaciaggivessanayeāsavāsaṅkilesikāponobbhavikāsadarādukkhavipākāāyatiṁjātijarāmaraṇiyāpahīnātamahaṁasammūḷhotivadāmi
Āsavānañhiaggivessanapahānāasammūḷhohoti
Tathāgatassakhoaggivessanayeāsavāsaṅkilesikāponobbhavikāsadarādukkhavipākāāyatiṁjātijarāmaraṇiyāpahīnāucchinnamūlātālāvatthukatāanabhāvaṅkatāāyatiṁanuppādadhammā
Seyyathāpiaggivessanatālomatthakacchinnoabhabbopunavirūḷhiyā
evamevakhoaggivessanatathāgatassayeāsavāsaṅkilesikāponobbhavikāsadarādukkhavipākāāyatiṁjātijarāmaraṇiyāpahīnāucchinnamūlātālāvatthukatāanabhāvaṅkatāāyatiṁanuppādadhammāti
Evaṁvuttesaccakonigaṇṭhaputtobhagavantaṁetadavoca
acchariyaṁbhogotamaabbhutaṁbhogotama
Yāvañcidaṁbhotogotamassaevaṁāsajjaāsajjavuccamānassaupanītehivacanappathehisamudācariyamānassachavivaṇṇocevapariyodāyatimukhavaṇṇocavippasīdatiyathātaṁarahatosammāsambuddhassa
Abhijānāmahaṁbhogotamapūraṇaṁkassapaṁvādenavādaṁsamārabhitā
Sopimayāvādenavādaṁsamāraddhoaññenaññaṁpaṭicaribahiddhākathaṁapanāmesikopañcadosañcaappaccayañcapātvākāsi
Bhotopanagotamassaevaṁāsajjaāsajjavuccamānassaupanītehivacanappathehisamudācariyamānassachavivaṇṇocevapariyodāyatimukhavaṇṇocavippasīdatiyathātaṁarahatosammāsambuddhassa
Abhijānāmahaṁbhogotamamakkhaliṁgosālaṁpe
ajitaṁkesakambalaṁ
pakudhaṁkaccāyanaṁ
sañjayaṁbelaṭṭhaputtaṁ
nigaṇṭhaṁnāṭaputtaṁvādenavādaṁsamārabhitā
Sopimayāvādenavādaṁsamāraddhoaññenaññaṁpaṭicaribahiddhākathaṁapanāmesikopañcadosañcaappaccayañcapātvākāsi
Bhotopanagotamassaevaṁāsajjaāsajjavuccamānassaupanītehivacanappathehisamudācariyamānassachavivaṇṇocevapariyodāyatimukhavaṇṇocavippasīdatiyathātaṁarahatosammāsambuddhassa
Handacadānimayaṁbhogotamagacchāma
Bahukiccāmayaṁbahukaraṇīyāti
Yassadānitvaṁaggivessanakālaṁmaññasīti
Athakhosaccakonigaṇṭhaputtobhagavatobhāsitaṁabhinanditvāanumoditvāuṭṭhāyāsanāpakkāmīti
Mahāsaccakasuttaṁniṭṭhitaṁchaṭṭhaṁ
漢譯
研經
薩遮迦向佛主張:修身不修心者身苦便心亂,修心不修身者心苦便身亂,並說佛弟子只修心。佛反問修心怎麼修,薩遮迦答不出。佛便說:凡夫遇樂受貪著,苦受生起便憂愁哭號,是身心皆未修;聖弟子樂受不貪著、苦受不慌亂,才是身已修、心已修。薩遮迦追問佛是否如此,佛述說出家經歷:先隨阿羅羅迦藍學無所有處,又隨鬱陀迦羅摩子學非想非非想處,皆學成卻不通涅槃而離開;轉而苦行,閉氣絕食至形銷骨立,仍無所得;後憶起童年閻浮樹下自然入初禪,依次入四禪,成道夜證宿住智、有情死生智、漏盡智。
在此經中,「身已修、心已修」的判準不是誰練苦行、誰打坐,而是樂受、苦受生起時,心會不會被它佔據、盤據不去。凡夫遇樂就貪著,樂一滅、苦一生便憂愁哭號、搥胸迷亂;聖弟子遇樂受不貪著,苦受生起也不慌亂。薩遮迦原本以為佛的弟子只練心不練身,佛用這個判準說明他把身心修習的定義搞錯了,連他自己都答不出「修心」是什麼。
佛出家後先後隨阿羅羅迦藍學到無所有處,隨鬱陀迦羅摩子學到非想非非想處,兩人都很快讓佛與自己並列為師,這是當時能修到的最深定境。但佛想到這法只通往投生無所有處或非想非非想處,不趣向厭離、離欲、滅、寂止、正覺、涅槃,於是兩次都主動離開,改去尋找別的路。
佛試過咬牙抵顎壓制心、閉氣到氣衝耳孔頭頂欲裂、絕食到摸腹皮碰到脊骨、如廁時臉朝下仆倒,仍未得殊勝智見。後來憶起童年在閻浮樹下自然進入初禪的一幕,才想到這或許就是路,於是恢復飲食,依次入四禪。成道那一夜,先證宿住隨念智(憶念前生),再證有情死生智(見眾生依業流轉),最後證漏盡智,斷盡諸漏而成正覺。