Saccavibhaṅgasutta中部・諦分別經

Pāli

Evaṁmesutaṁ

ekaṁsamayaṁbhagavābārāṇasiyaṁviharatiisipatanemigadāye

Tatrakhobhagavābhikkhūāmantesi

bhikkhavoti

Bhadantetitebhikkhūbhagavatopaccassosuṁ

Bhagavāetadavoca

Tathāgatenabhikkhavearahatāsammāsambuddhenabārāṇasiyaṁisipatanemigadāyeanuttaraṁdhammacakkaṁpavattitaṁappaṭivattiyaṁsamaṇenabrāhmaṇenadevenamārenabrahmunākenacilokasmiṁyadidaṁ

catunnaṁariyasaccānaṁācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁ

Katamesaṁcatunnaṁ

Dukkhassaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁdukkhasamudayassaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁdukkhanirodhassaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁdukkhanirodhagāminiyāpaṭipadāyaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁ

Tathāgatenabhikkhavearahatāsammāsambuddhenabārāṇasiyaṁisipatanemigadāyeanuttaraṁdhammacakkaṁpavattitaṁappaṭivattiyaṁsamaṇenabrāhmaṇenadevenamārenabrahmunākenacilokasmiṁyadidaṁ

imesaṁcatunnaṁariyasaccānaṁācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁ

Sevathabhikkhavesāriputtamoggallāne

bhajathabhikkhavesāriputtamoggallāne

Paṇḍitābhikkhūanuggāhakāsabrahmacārīnaṁ

Seyyathāpibhikkhavejanetāevaṁsāriputto

seyyathāpijātassaāpādetāevaṁmoggallāno

Sāriputtobhikkhavesotāpattiphalevinetimoggallānouttamatthe

Sāriputtobhikkhavepahoticattāriariyasaccānivitthārenaācikkhituṁdesetuṁpaññāpetuṁpaṭṭhapetuṁvivarituṁvibhajituṁuttānīkātunti

Idamavocabhagavā

Idaṁvatvānasugatouṭṭhāyāsanāvihāraṁpāvisi

Tatrakhoāyasmāsāriputtoacirapakkantassabhagavatobhikkhūāmantesi

āvusobhikkhaveti

Āvusotikhotebhikkhūāyasmatosāriputtassapaccassosuṁ

Āyasmāsāriputtoetadavoca

Tathāgatenaāvusoarahatāsammāsambuddhenabārāṇasiyaṁisipatanemigadāyeanuttaraṁdhammacakkaṁpavattitaṁappaṭivattiyaṁsamaṇenabrāhmaṇenadevenamārenabrahmunākenacilokasmiṁyadidaṁ

catunnaṁariyasaccānaṁācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁ

Katamesaṁcatunnaṁ

Dukkhassaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁdukkhasamudayassaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁdukkhanirodhassaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁdukkhanirodhagāminiyāpaṭipadāyaariyasaccassaācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammaṁ

Katamañcāvusodukkhaṁariyasaccaṁ

Jātipidukkhājarāpidukkhāmaraṇampidukkhaṁsokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpidukkhāyampicchaṁnalabhatitampidukkhaṁsaṅkhittenapañcupādānakkhandhādukkhā

Katamācāvusojāti

tesaṁtesaṁsattānaṁtamhitamhisattanikāyejātisañjātiokkantiabhinibbattikhandhānaṁpātubhāvoāyatanānaṁpaṭilābho

ayaṁvuccatāvusojāti

Katamācāvusojarā

tesaṁtesaṁsattānaṁtamhitamhisattanikāyejarājīraṇatākhaṇḍiccaṁpāliccaṁvalittacatāāyunosaṁhāniindriyānaṁparipāko

ayaṁvuccatāvusojarā

Katamañcāvusomaraṇaṁ

tesaṁtesaṁsattānaṁtamhātamhāsattanikāyācuticavanatābhedoantaradhānaṁmaccumaraṇaṁkālaṅkiriyākhandhānaṁbhedokaḷevarassanikkhepojīvitindriyassupacchedo

idaṁvuccatāvusomaraṇaṁ

Katamocāvusosoko

Yokhoāvusoaññataraññatarenabyasanenasamannāgatassaaññataraññatarenadukkhadhammenaphuṭṭhassasokosocanāsocitattaṁantosokoantoparisoko

ayaṁvuccatāvusosoko

Katamocāvusoparidevo

Yokhoāvusoaññataraññatarenabyasanenasamannāgatassaaññataraññatarenadukkhadhammenaphuṭṭhassaādevoparidevoādevanāparidevanāādevitattaṁparidevitattaṁ

ayaṁvuccatāvusoparidevo

Katamañcāvusodukkhaṁ

Yaṁkhoāvusokāyikaṁdukkhaṁkāyikaṁasātaṁkāyasamphassajaṁdukkhaṁasātaṁvedayitaṁ

idaṁvuccatāvusodukkhaṁ

Katamañcāvusodomanassaṁ

Yaṁkhoāvusocetasikaṁdukkhaṁcetasikaṁasātaṁmanosamphassajaṁdukkhaṁasātaṁvedayitaṁ

idaṁvuccatāvusodomanassaṁ

Katamocāvusoupāyāso

Yokhoāvusoaññataraññatarenabyasanenasamannāgatassaaññataraññatarenadukkhadhammenaphuṭṭhassaāyāsoupāyāsoāyāsitattaṁupāyāsitattaṁ

ayaṁvuccatāvusoupāyāso

Katamañcāvusoyampicchaṁnalabhatitampidukkhaṁ

Jātidhammānaṁāvusosattānaṁevaṁicchāuppajjati

ahovatamayaṁnajātidhammāassāmanacavatanojātiāgaccheyyāti

Nakhopanetaṁicchāyapattabbaṁ

Idampiyampicchaṁnalabhatitampidukkhaṁ

Jarādhammānaṁāvusosattānaṁpe

byādhidhammānaṁāvusosattānaṁ

maraṇadhammānaṁāvusosattānaṁ

sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṁāvusosattānaṁevaṁicchāuppajjati

ahovatamayaṁnasokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammāassāmanacavatanosokaparidevadukkhadomanassupāyāsāāgaccheyyunti

Nakhopanetaṁicchāyapattabbaṁ

Idampiyampicchaṁnalabhatitampidukkhaṁ

Katamecāvusosaṅkhittenapañcupādānakkhandhādukkhā

Seyyathidaṁrūpupādānakkhandhovedanupādānakkhandhosaññupādānakkhandhosaṅkhārupādānakkhandhoviññāṇupādānakkhandho

Imevuccantāvusosaṅkhittenapañcupādānakkhandhādukkhā

Idaṁvuccatāvusodukkhaṁariyasaccaṁ

Katamañcāvusodukkhasamudayaṁariyasaccaṁ

Yāyaṁtaṇhāponobbhavikānandīrāgasahagatātatratatrābhinandinīseyyathidaṁ

kāmataṇhābhavataṇhāvibhavataṇhā

idaṁvuccatāvusodukkhasamudayaṁariyasaccaṁ

Katamañcāvusodukkhanirodhaṁariyasaccaṁ

Yotassāyevataṇhāyaasesavirāganirodhocāgopaṭinissaggomuttianālayo

idaṁvuccatāvusodukkhanirodhaṁariyasaccaṁ

Katamañcāvusodukkhanirodhagāminīpaṭipadāariyasaccaṁ

Ayamevaariyoaṭṭhaṅgikomaggoseyyathidaṁ

sammādiṭṭhisammāsaṅkapposammāvācāsammākammantosammāājīvosammāvāyāmosammāsatisammāsamādhi

Katamācāvusosammādiṭṭhi

Yaṁkhoāvusodukkheñāṇaṁdukkhasamudayeñāṇaṁdukkhanirodheñāṇaṁdukkhanirodhagāminiyāpaṭipadāyañāṇaṁ

ayaṁvuccatāvusosammādiṭṭhi

Katamocāvusosammāsaṅkappo

Nekkhammasaṅkappoabyāpādasaṅkappoavihiṁsāsaṅkappo

ayaṁvuccatāvusosammāsaṅkappo

Katamācāvusosammāvācā

Musāvādāveramaṇīpisuṇāyavācāyaveramaṇīpharusāyavācāyaveramaṇīsamphappalāpāveramaṇī

ayaṁvuccatāvusosammāvācā

Katamocāvusosammākammanto

Pāṇātipātāveramaṇīadinnādānāveramaṇīkāmesumicchācārāveramaṇī

ayaṁvuccatāvusosammākammanto

Katamocāvusosammāājīvo

Idhāvusoariyasāvakomicchāājīvaṁpahāyasammāājīvenajīvikaṁkappeti

ayaṁvuccatāvusosammāājīvo

Katamocāvusosammāvāyāmo

Idhāvusobhikkhuanuppannānaṁpāpakānaṁakusalānaṁdhammānaṁanuppādāyachandaṁjanetivāyamativīriyaṁārabhaticittaṁpaggaṇhātipadahati

uppannānaṁpāpakānaṁakusalānaṁdhammānaṁpahānāyachandaṁjanetivāyamativīriyaṁārabhaticittaṁpaggaṇhātipadahati

anuppannānaṁkusalānaṁdhammānaṁuppādāyachandaṁjanetivāyamativīriyaṁārabhaticittaṁpaggaṇhātipadahati

uppannānaṁkusalānaṁdhammānaṁṭhitiyāasammosāyabhiyyobhāvāyavepullāyabhāvanāyapāripūriyāchandaṁjanetivāyamativīriyaṁārabhaticittaṁpaggaṇhātipadahati

ayaṁvuccatāvusosammāvāyāmo

Katamācāvusosammāsati

Idhāvusobhikkhukāyekāyānupassīviharatiātāpīsampajānosatimāvineyyalokeabhijjhādomanassaṁ

Vedanāsuvedanānupassīviharatipe

cittecittānupassīviharati

dhammesudhammānupassīviharatiātāpīsampajānosatimāvineyyalokeabhijjhādomanassaṁ

ayaṁvuccatāvusosammāsati

Katamocāvusosammāsamādhi

Idhāvusobhikkhuviviccevakāmehiviviccaakusalehidhammehisavitakkaṁsavicāraṁvivekajaṁpītisukhaṁpaṭhamaṁjhānaṁupasampajjaviharati

vitakkavicārānaṁvūpasamāajjhattaṁsampasādanaṁcetasoekodibhāvaṁavitakkaṁavicāraṁsamādhijaṁpītisukhaṁdutiyaṁjhānaṁupasampajjaviharati

pītiyācavirāgāupekkhakocaviharatipetatiyaṁjhānaṁpe

catutthaṁjhānaṁupasampajjaviharati

ayaṁvuccatāvusosammāsamādhi

Idaṁvuccatāvusodukkhanirodhagāminīpaṭipadāariyasaccaṁ

Tathāgatenāvusoarahatāsammāsambuddhenabārāṇasiyaṁisipatanemigadāyeanuttaraṁdhammacakkaṁpavattitaṁappaṭivattiyaṁsamaṇenabrāhmaṇenadevenamārenabrahmunākenacilokasmiṁyadidaṁ

imesaṁcatunnaṁariyasaccānaṁācikkhanādesanāpaññāpanāpaṭṭhapanāvivaraṇāvibhajanāuttānīkammanti

Idamavocaāyasmāsāriputto

Attamanātebhikkhūāyasmatosāriputtassabhāsitaṁabhinandunti

Saccavibhaṅgasuttaṁniṭṭhitaṁekādasamaṁ

Chinese

AI如是我聞。
AI一時,世尊住於波羅奈斯城仙人墮處鹿野苑。
AI於彼處,世尊確實招呼諸比丘。
AI「諸比丘!」
AI彼等諸比丘向世尊回應道:「尊者!」
AI世尊說了這番話:
AI「諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在波羅奈斯城仙人墮處鹿野苑轉動了無上法輪,此法輪不可逆轉,無論世間的沙門、婆羅門、天神、魔、梵天或任何人皆不能止息,即是——
AI對四聖諦的宣說、教導、闡明、建立、開示、分析與明解。
AI哪四者?
AI對苦聖諦的宣說、教導、闡明、建立、開示、分析與明解;對苦集聖諦的宣說、教導、闡明、建立、開示、分析與明解;對苦滅聖諦的宣說、教導、闡明、建立、開示、分析與明解;對導向苦滅之道聖諦的宣說、教導、闡明、建立、開示、分析與明解。
AI諸比丘,如來、阿羅漢、正等覺者,在波羅奈斯城仙人墮處鹿野苑,轉動了無上法輪,此乃世間任何沙門、或婆羅門、或天神、或魔羅、或梵天、或任何人皆不可逆轉者——即是:
AI對這四聖諦的宣說、教導、描述、建立、揭示、分析、闡明。
AI諸比丘,你們應親近舍利弗與目犍連。
AI諸比丘,你們應結交舍利弗與目犍連。
AI他們是智慧的比丘,是同修梵行者的(anuggāhakā 字釋缺)。
AI諸比丘,猶如生育者,如此,舍利弗(亦如是)。
AI猶如對已出生者之造成者,如此,目犍連(亦如是)。
AI諸比丘,舍利弗教化於入流果,目犍連(教化於)最高義。
AI諸比丘,舍利弗能夠廣詳地宣說、教導、描述、建立、闡明、分析四聖諦。
AI世尊說了此語。
AI說了這話之後,善逝者從座起身,進入了精舍。
This passage also appears in2 seg. 法之繼承人經
AI就在那裡,世尊剛離去之後,尊者舍利弗呼喚了比丘們。
AI「道友們,比丘們!」
AI那些比丘們以「道友!」回應了尊者舍利弗。
AI尊者舍利弗說道:
AI「道友們,如來、阿羅漢、正等正覺者,在波羅奈城仙人墮處鹿野苑,轉動了無上法輪——此法輪不可逆轉,在世間無論沙門、婆羅門、天神、魔羅、梵天或任何人均然——亦即……」(注:各 vā 詞條資料不足,整段語義依其餘 token 合成)
AI宣說、教導、描述、建立、開顯、分析、闡明四聖諦。
AI哪四(聖諦)?
AI宣說、教導、描述、建立、開顯、分析、闡明苦聖諦;宣說、教導、描述、建立、開顯、分析、闡明苦集聖諦;宣說、教導、描述、建立、開顯、分析、闡明苦滅聖諦;宣說、教導、描述、建立、開顯、分析、闡明導向苦滅道跡的聖諦。
AI那麼,道友們,什麼是苦聖諦?
AI生亦是苦,老亦是苦,死亦是苦,愁、悲、苦、憂、惱亦是苦;所欲不得亦是苦;簡言之,五取蘊是苦。
This passage also appears in 象跡喻大經
AI諸友,何為生?
AI凡彼彼有情類中諸有情,所有的生、誕生、入胎、出生、諸蘊之顯現、諸處之獲得,
This passage also appears in3 seg. 正見經
AI諸友,此即名為生。
AI諸友,何為老?
AI凡彼彼有情類中諸有情,所有的老、衰老、齒落、白髮、皺紋叢生、壽命之衰減、諸根之衰退,
AI諸友,此即名為老。
AI諸友,復何為死?
AI凡彼彼有情類中諸有情,從彼彼有情類的死歿、消逝、壞滅、消失、死亡、死、命終、諸蘊壞散、色身棄捨、命根斷絕,
AI諸友,此即名為死。
AI且,諸友,何謂憂?
AI凡確實,諸友,遭遇某種某種不幸、被某種某種苦性法所觸及者,其憂、憂愁、悲傷之狀態、內憂、深切內憂——
AI此,諸友,稱為憂。
AI且,諸友,何謂悲泣?
AI凡確實,諸友,遭遇某種某種不幸、被某種某種苦性法所觸及者,其哀嘆、悲泣、哀嘆(陰性)、悲泣(陰性)、哀嘆之狀態、悲泣之狀態——
AI此,諸友,稱為悲泣。
AI且,諸友,何謂苦?
AI凡確實,諸友,身體的苦、身體的不悅、由身觸所生之苦與不悅之受——
AI此,諸友,稱為苦。
AI且,諸友,何謂憂苦?
AI賢友,凡是屬於心的、苦的,屬於心的、不適意的,由意觸所生的苦、不適意的感受——
AI賢友,此稱為『憂』。
AI而,賢友,什麼是『惱』?
AI賢友,凡是遭逢某種不幸、被某種苦性法所觸者,其苦惱、惱苦、苦惱之性、惱苦之性——
AI賢友,此稱為『惱』。
AI而,賢友,什麼是『求不得苦』?所欲而不得,彼亦是苦。
AI賢友,對具有生性的眾生(或:執著於生的眾生),如此欲求生起:
AI『啊,願我們不具有生性,願我們的出生不再來!』
AI然而此不能僅藉欲求而得達。
AI此亦是『求不得苦』——所欲而不得,彼亦是苦。
AI賢友們,對於本性會衰老的執著者們……(pe:資料不足)
AI賢友們,對於本性會患病的執著者們……
AI賢友們,對於本性會死亡的執著者們……
AI賢友們,對於本性具有憂、悲、苦、憂惱、絕望的執著者們,如此之欲求生起。
AI「日!從事修行的我們,願不成為具有憂、悲、苦、憂惱、絕望本質者;且(文法元語言:字母 c),從事修行的,(文法元語言:否定 no)憂、悲、苦、憂惱、絕望。」(ti 引文終)
AI然而此事,確實,並非藉由欲求所能達到。
AI此亦是苦——所欲求之(事)卻得不到彼。
AI賢友們,那麼哪些是苦——簡而言之,五取蘊?
AI即是:色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。
AI這些,簡而言之,即是(稱為)苦的五取蘊。
AI諸友,這稱為苦聖諦。
AI諸友,那麼什麼是苦集聖諦?
AI那渴愛,導向再有,伴隨喜與貪,在此處彼處耽樂,即:
AI欲愛、有愛、無有愛。
AI諸友,這稱為苦集聖諦。
AI諸友,那麼什麼是苦滅聖諦?
AI就是對那渴愛的無餘離貪滅盡、捨棄、放捨、解脫、無依著。
AI諸友,這稱為苦滅聖諦。
AI諸友,那麼什麼是趣向苦滅的道聖諦?
AI就是這聖八支道,即:
This passage also appears in2 seg. 法之繼承人經正見經轉法輪經
AI正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。
AI諸友,何者是正見?
AI諸友,凡對苦有知智、對苦之生起有知智、對苦之止息有知智、對引向苦滅之道有知智者,
AI諸友,此即稱為正見。
AI諸友,何者是正思惟?
AI出離的意向、無惡意的意向、不傷害的意向——
AI諸友,此即稱為正思惟。
AI諸友,何者是正語?
AI離妄語、離離間語、離粗惡語、離雜穢語——
AI諸友,此即稱為正語。
AI「諸友,何謂正業?」
AI「離殺生之戒、離不與取之戒、離欲邪行之戒。」
AI「諸友,此即稱為正業。」
AI「諸友,何謂正命?」
AI「諸友,於此,聖弟子捨棄邪命,以正命經營生計。」
AI「諸友,此即稱為正命。」
AI「諸友,何謂正精進?」
AI「諸友,於此,比丘為令未生起的惡、不善諸法不生起,生起欲求,努力、策勵、提舉(其心)、精勤。」
AI「為令已生起的惡、不善諸法得以捨棄,生起欲求,努力、策勵、提舉(其心)、精勤。」
AI「為令未生起的善諸法得以生起,生起欲求,努力、策勵、提舉(其心)、精勤。」
AI為了已生起的善法的穩固、不忘失、增長、擴展、修習與完滿,(他)生起意欲、努力、振起精進、攝持心(資料標為「裝飾的」)、精勤。
AI諸友,此即稱為正精進。
AI又,諸友,何為正念?
AI諸友,於此,比丘於身隨觀身而住,熱誠、正知、具念,調伏世間的貪憂。
AI於諸受隨觀受而住……(省略)
AI於心隨觀心而住。
AI於諸法隨觀法而住,熱誠、正知、具念,調伏世間的貪憂。
AI諸友,此即稱為正念。
AI又,諸友,何為正定?
AI諸友,於此,比丘遠離諸欲,遠離不善諸法,有尋、有伺,具足由遠離所生之喜與樂,進入第一禪那而住。
AI尋與伺平息之後,內在清澄、心得一境性;無尋、無伺,定生喜樂,第二禪而住。
AI從喜的離欲,住於捨……第三禪……(pe 為文本縮略標記,資料不足,以省略號代)
AI第四禪而住。
AI朋友們,此稱為正定。
AI朋友們,此稱為導向苦滅之行道的聖諦。
AI由阿羅漢、正等正覺者在波羅奈仙人墮處鹿野苑所轉起的無上法輪,任何沙門、婆羅門、天神、魔、梵天或世間中任何人皆不可逆轉——亦即……
AI對這四聖諦的宣示、教說、施設、安立、開顯、分別。
AI尊者舍利弗如是說。
AI那些比丘們歡喜讚許尊者舍利弗所說之言。
AI《諦分別經》第十一,完畢。

Study

AIChapter summary

本經以鹿野苑為場景,記錄世尊宣示法輪已轉後,由舍利弗對比丘詳解四聖諦的過程。 全經分兩段。首段由世尊宣告如來在鹿野苑轉動了任何人皆不能逆轉的無上法輪,核心即以七種方式宣說四聖諦。世尊讚嘆舍利弗善引弟子至入流果、目犍連導向最高目標,說明舍利弗能廣詳解說四聖諦後,離座入室。 次段由舍利弗逐一詳釋四諦:苦諦涵蓋生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱、求不得及五取蘊,各項均附定義;集諦為伴隨喜貪的渴愛(欲愛、有愛、無有愛);滅諦為對渴愛的無餘離貪滅盡;道諦為聖八支道,各支逐一詳釋,正定含四禪。全經呈現佛陀定綱、長老承接展開的教學模式。

AI四聖諦宣說的七動詞公式

本經三度以七動詞描述法輪宣講:宣說、教導、描述、建立、開示、分析、闡明。此為固定套語,強調四聖諦教授須從多層次完整呈現。

Sourcesmn141:2.2、mn141:8.2、mn141:32.2
AI舍利弗導入流果、目犍連導最高義

佛以生育/養育之喻說明分工:舍利弗教化至入流果(sotāpattiphala),目犍連導向最高義(uttamattha,即涅槃)。二者互補,共護梵行者。

Sourcesmn141:5.4、mn141:5.5、mn141:5.6
AI苦集聖諦:渴愛的三種形式

苦之集因為渴愛(taṇhā):欲愛、有愛、無有愛三種,皆伴隨喜貪、在此處彼處耽樂,導向再有(ponobbhavika)。

Sourcesmn141:21.2、mn141:21.3