Satipaṭṭhānasutta中部・念處經

巴利原文

Evaṁmesutaṁ

ekaṁsamayaṁbhagavākurūsuviharatikammāsadhammaṁnāmakurūnaṁnigamo

Tatrakhobhagavābhikkhūāmantesi

bhikkhavoti

Bhadantetitebhikkhūbhagavatopaccassosuṁ

Bhagavāetadavoca

Ekāyanoayaṁbhikkhavemaggosattānaṁvisuddhiyāsokaparidevānaṁsamatikkamāyadukkhadomanassānaṁatthaṅgamāyañāyassaadhigamāyanibbānassasacchikiriyāyayadidaṁcattārosatipaṭṭhānā

Katamecattāro

Idhabhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharatiātāpīsampajānosatimāvineyyalokeabhijjhādomanassaṁ

vedanāsuvedanānupassīviharatiātāpīsampajānosatimāvineyyalokeabhijjhādomanassaṁ

cittecittānupassīviharatiātāpīsampajānosatimāvineyyalokeabhijjhādomanassaṁ

dhammesudhammānupassīviharatiātāpīsampajānosatimāvineyyalokeabhijjhādomanassaṁ

Uddesoniṭṭhito

1Kāyānupassanā

1.1Kāyānupassanāānāpānapabba

Kathañcabhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Idhabhikkhavebhikkhuaraññagatorukkhamūlagatosuññāgāragatonisīdatipallaṅkaṁābhujitvāujuṁkāyaṁpaṇidhāyaparimukhaṁsatiṁupaṭṭhapetvā

Sosatovaassasatisatovapassasati

Dīghaṁassasantodīghaṁassasāmītipajānātidīghaṁpassasantodīghaṁpassasāmītipajānāti

rassaṁassasantorassaṁassasāmītipajānātirassaṁpassasantorassaṁpassasāmītipajānāti

Sabbakāyapaṭisaṁvedīassasissāmītisikkhatisabbakāyapaṭisaṁvedīpassasissāmītisikkhati

Passambhayaṁkāyasaṅkhāraṁassasissāmītisikkhatipassambhayaṁkāyasaṅkhāraṁpassasissāmītisikkhati

Seyyathāpibhikkhavedakkhobhamakārobhamakārantevāsīdīghaṁañchantodīghaṁañchāmītipajānātirassaṁañchantorassaṁañchāmītipajānāti

evamevakhobhikkhavebhikkhudīghaṁassasantodīghaṁassasāmītipajānātidīghaṁpassasantodīghaṁpassasāmītipajānātirassaṁassasantorassaṁassasāmītipajānātirassaṁpassasantorassaṁpassasāmītipajānāti

sabbakāyapaṭisaṁvedīassasissāmītisikkhatisabbakāyapaṭisaṁvedīpassasissāmītisikkhati

passambhayaṁkāyasaṅkhāraṁassasissāmītisikkhatipassambhayaṁkāyasaṅkhāraṁpassasissāmītisikkhati

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatibahiddhākāyekāyānupassīviharatiajjhattabahiddhākāyekāyānupassīviharati

samudayadhammānupassīkāyasmiṁviharativayadhammānupassīkāyasmiṁviharatisamudayavayadhammānupassīkāyasmiṁviharati

AtthikāyotipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Ānāpānapabbaṁniṭṭhitaṁ

1.2Kāyānupassanāiriyāpathapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhugacchantogacchāmītipajānātiṭhitoṭhitomhītipajānātinisinnonisinnomhītipajānātisayānosayānomhītipajānāti

Yathāyathāpanassakāyopaṇihitohotitathātathānaṁpajānāti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatibahiddhākāyekāyānupassīviharatiajjhattabahiddhākāyekāyānupassīviharati

samudayadhammānupassīkāyasmiṁviharativayadhammānupassīkāyasmiṁviharatisamudayavayadhammānupassīkāyasmiṁviharati

AtthikāyotipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Iriyāpathapabbaṁniṭṭhitaṁ

1.3Kāyānupassanāsampajānapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuabhikkantepaṭikkantesampajānakārīhotiālokitevilokitesampajānakārīhotisamiñjitepasāritesampajānakārīhotisaṅghāṭipattacīvaradhāraṇesampajānakārīhotiasitepītekhāyitesāyitesampajānakārīhotiuccārapassāvakammesampajānakārīhotigateṭhitenisinnesuttejāgaritebhāsitetuṇhībhāvesampajānakārīhoti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatipe

evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Sampajānapabbaṁniṭṭhitaṁ

1.4Kāyānupassanāpaṭikūlamanasikārapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuimamevakāyaṁuddhaṁpādatalāadhokesamatthakātacapariyantaṁpūraṁnānappakārassaasucinopaccavekkhati

atthiimasmiṁkāyekesālomānakhādantātacomaṁsaṁnhāruaṭṭhiaṭṭhimiñjaṁvakkaṁhadayaṁyakanaṁkilomakaṁpihakaṁpapphāsaṁantaṁantaguṇaṁudariyaṁkarīsaṁpittaṁsemhaṁpubbolohitaṁsedomedoassuvasākheḷosiṅghāṇikālasikāmuttanti

SeyyathāpibhikkhaveubhatomukhāputoḷipūrānānāvihitassadhaññassaseyyathidaṁsālīnaṁvīhīnaṁmuggānaṁmāsānaṁtilānaṁtaṇḍulānaṁTamenaṁcakkhumāpurisomuñcitvāpaccavekkheyyaimesālīimevīhīimemuggāimemāsāimetilāimetaṇḍulāti

Evamevakhobhikkhavebhikkhuimamevakāyaṁuddhaṁpādatalāadhokesamatthakātacapariyantaṁpūraṁnānappakārassaasucinopaccavekkhati

atthiimasmiṁkāyekesālomāpemuttanti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatipe

evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Paṭikūlamanasikārapabbaṁniṭṭhitaṁ

1.5Kāyānupassanādhātumanasikārapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuimamevakāyaṁyathāṭhitaṁyathāpaṇihitaṁdhātusopaccavekkhati

atthiimasmiṁkāyepathavīdhātuāpodhātutejodhātuvāyodhātūti

Seyyathāpibhikkhavedakkhogoghātakogoghātakantevāsīgāviṁvadhitvācatumahāpathebilasovibhajitvānisinnoassa

Evamevakhobhikkhavebhikkhuimamevakāyaṁyathāṭhitaṁyathāpaṇihitaṁdhātusopaccavekkhati

atthiimasmiṁkāyepathavīdhātuāpodhātutejodhātuvāyodhātūti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatipe

evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Dhātumanasikārapabbaṁniṭṭhitaṁ

1.6Kāyānupassanānavasivathikapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuseyyathāpipasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁekāhamataṁdvīhamataṁtīhamataṁuddhumātakaṁvinīlakaṁvipubbakajātaṁ

Soimamevakāyaṁupasaṁharati

ayampikhokāyoevaṁdhammoevaṁbhāvīevaṁanatītoti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatipe

evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuseyyathāpipasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁkākehikhajjamānaṁkulalehikhajjamānaṁgijjhehikhajjamānaṁkaṅkehikhajjamānaṁsunakhehikhajjamānaṁbyagghehikhajjamānaṁdīpīhikhajjamānaṁsiṅgālehikhajjamānaṁvividhehipāṇakajātehikhajjamānaṁ

Soimamevakāyaṁupasaṁharati

ayampikhokāyoevaṁdhammoevaṁbhāvīevaṁanatītoti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatipe

evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuseyyathāpipasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁaṭṭhikasaṅkhalikaṁsamaṁsalohitaṁnhārusambandhaṁpe

Aṭṭhikasaṅkhalikaṁnimaṁsalohitamakkhitaṁnhārusambandhaṁpe

Aṭṭhikasaṅkhalikaṁapagatamaṁsalohitaṁnhārusambandhaṁpe

Aṭṭhikāniapagatasambandhānidisāvidisāvikkhittāniaññenahatthaṭṭhikaṁaññenapādaṭṭhikaṁaññenagopphakaṭṭhikaṁaññenajaṅghaṭṭhikaṁaññenaūruṭṭhikaṁaññenakaṭiṭṭhikaṁaññenaphāsukaṭṭhikaṁaññenapiṭṭhiṭṭhikaṁaññenakhandhaṭṭhikaṁaññenagīvaṭṭhikaṁaññenahanukaṭṭhikaṁaññenadantaṭṭhikaṁaññenasīsakaṭāhaṁ

Soimamevakāyaṁupasaṁharati

ayampikhokāyoevaṁdhammoevaṁbhāvīevaṁanatītoti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatipe

evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhuseyyathāpipasseyyasarīraṁsivathikāyachaḍḍitaṁaṭṭhikānisetānisaṅkhavaṇṇapaṭibhāgānipe

Aṭṭhikānipuñjakitāniterovassikānipe

Aṭṭhikānipūtīnicuṇṇakajātāni

Soimamevakāyaṁupasaṁharati

ayampikhokāyoevaṁdhammoevaṁbhāvīevaṁanatītoti

Itiajjhattaṁkāyekāyānupassīviharatibahiddhākāyekāyānupassīviharatiajjhattabahiddhākāyekāyānupassīviharati

samudayadhammānupassīkāyasmiṁviharativayadhammānupassīkāyasmiṁviharatisamudayavayadhammānupassīkāyasmiṁviharati

AtthikāyotipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhukāyekāyānupassīviharati

Navasivathikapabbaṁniṭṭhitaṁ

Cuddasakāyānupassanāniṭṭhitā

2Vedanānupassanā

Kathañcabhikkhavebhikkhuvedanāsuvedanānupassīviharati

Idhabhikkhavebhikkhusukhaṁvedanaṁvedayamānosukhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Dukkhaṁvedanaṁvedayamānodukkhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Adukkhamasukhaṁvedanaṁvedayamānoadukkhamasukhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Sāmisaṁsukhaṁvedanaṁvedayamānosāmisaṁsukhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Nirāmisaṁsukhaṁvedanaṁvedayamānonirāmisaṁsukhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Sāmisaṁdukkhaṁvedanaṁvedayamānosāmisaṁdukkhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Nirāmisaṁdukkhaṁvedanaṁvedayamānonirāmisaṁdukkhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Sāmisaṁadukkhamasukhaṁvedanaṁvedayamānosāmisaṁadukkhamasukhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Nirāmisaṁadukkhamasukhaṁvedanaṁvedayamānonirāmisaṁadukkhamasukhaṁvedanaṁvedayāmītipajānāti

Itiajjhattaṁvedanāsuvedanānupassīviharatibahiddhāvedanāsuvedanānupassīviharatiajjhattabahiddhāvedanāsuvedanānupassīviharati

samudayadhammānupassīvedanāsuviharativayadhammānupassīvedanāsuviharatisamudayavayadhammānupassīvedanāsuviharati

AtthivedanātipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhuvedanāsuvedanānupassīviharati

Vedanānupassanāniṭṭhitā

3Cittānupassanā

Kathañcabhikkhavebhikkhucittecittānupassīviharati

Idhabhikkhavebhikkhusarāgaṁcittaṁsarāgaṁcittantipajānāti

Vītarāgaṁcittaṁvītarāgaṁcittantipajānāti

Sadosaṁcittaṁsadosaṁcittantipajānāti

Vītadosaṁcittaṁvītadosaṁcittantipajānāti

Samohaṁcittaṁsamohaṁcittantipajānāti

Vītamohaṁcittaṁvītamohaṁcittantipajānāti

Saṅkhittaṁcittaṁsaṅkhittaṁcittantipajānāti

Vikkhittaṁcittaṁvikkhittaṁcittantipajānāti

Mahaggataṁcittaṁmahaggataṁcittantipajānāti

Amahaggataṁcittaṁamahaggataṁcittantipajānāti

Sauttaraṁcittaṁsauttaraṁcittantipajānāti

Anuttaraṁcittaṁanuttaraṁcittantipajānāti

Samāhitaṁcittaṁsamāhitaṁcittantipajānāti

Asamāhitaṁcittaṁasamāhitaṁcittantipajānāti

Vimuttaṁcittaṁvimuttaṁcittantipajānāti

Avimuttaṁcittaṁavimuttaṁcittantipajānāti

Itiajjhattaṁcittecittānupassīviharatibahiddhācittecittānupassīviharatiajjhattabahiddhācittecittānupassīviharati

samudayadhammānupassīcittasmiṁviharativayadhammānupassīcittasmiṁviharatisamudayavayadhammānupassīcittasmiṁviharati

AtthicittantipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhucittecittānupassīviharati

Cittānupassanāniṭṭhitā

4Dhammānupassanā

4.1Dhammānupassanānīvaraṇapabba

Kathañcabhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharati

Idhabhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatipañcasunīvaraṇesu

Kathañcapanabhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatipañcasunīvaraṇesu

Idhabhikkhavebhikkhusantaṁajjhattaṁkāmacchandaṁatthimeajjhattaṁkāmacchandotipajānātiasantaṁajjhattaṁkāmacchandaṁnatthimeajjhattaṁkāmacchandotipajānātiyathācaanuppannassakāmacchandassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassakāmacchandassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassakāmacchandassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁbyāpādaṁatthimeajjhattaṁbyāpādotipajānātiasantaṁajjhattaṁbyāpādaṁnatthimeajjhattaṁbyāpādotipajānātiyathācaanuppannassabyāpādassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassabyāpādassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassabyāpādassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁthinamiddhaṁatthimeajjhattaṁthinamiddhantipajānātiasantaṁajjhattaṁthinamiddhaṁnatthimeajjhattaṁthinamiddhantipajānātiyathācaanuppannassathinamiddhassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassathinamiddhassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassathinamiddhassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁuddhaccakukkuccaṁatthimeajjhattaṁuddhaccakukkuccantipajānātiasantaṁajjhattaṁuddhaccakukkuccaṁnatthimeajjhattaṁuddhaccakukkuccantipajānātiyathācaanuppannassauddhaccakukkuccassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassauddhaccakukkuccassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassauddhaccakukkuccassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁvicikicchaṁatthimeajjhattaṁvicikicchātipajānātiasantaṁajjhattaṁvicikicchaṁnatthimeajjhattaṁvicikicchātipajānātiyathācaanuppannāyavicikicchāyauppādohotitañcapajānātiyathācauppannāyavicikicchāyapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnāyavicikicchāyaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Itiajjhattaṁdhammesudhammānupassīviharatibahiddhādhammesudhammānupassīviharatiajjhattabahiddhādhammesudhammānupassīviharati

samudayadhammānupassīdhammesuviharativayadhammānupassīdhammesuviharatisamudayavayadhammānupassīdhammesuviharati

AtthidhammātipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatipañcasunīvaraṇesu

Nīvaraṇapabbaṁniṭṭhitaṁ

4.2Dhammānupassanākhandhapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatipañcasuupādānakkhandhesu

Kathañcapanabhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatipañcasuupādānakkhandhesu

Idhabhikkhavebhikkhu

itirūpaṁitirūpassasamudayoitirūpassaatthaṅgamo

itivedanāitivedanāyasamudayoitivedanāyaatthaṅgamo

itisaññāitisaññāyasamudayoitisaññāyaatthaṅgamo

itisaṅkhārāitisaṅkhārānaṁsamudayoitisaṅkhārānaṁatthaṅgamo

itiviññāṇaṁitiviññāṇassasamudayoitiviññāṇassaatthaṅgamoti

itiajjhattaṁdhammesudhammānupassīviharatibahiddhādhammesudhammānupassīviharatiajjhattabahiddhādhammesudhammānupassīviharati

samudayadhammānupassīdhammesuviharativayadhammānupassīdhammesuviharatisamudayavayadhammānupassīdhammesuviharati

AtthidhammātipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatipañcasuupādānakkhandhesu

Khandhapabbaṁniṭṭhitaṁ

4.3Dhammānupassanāāyatanapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatichasuajjhattikabāhiresuāyatanesu

Kathañcapanabhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatichasuajjhattikabāhiresuāyatanesu

Idhabhikkhavebhikkhucakkhuñcapajānātirūpecapajānātiyañcatadubhayaṁpaṭiccauppajjatisaṁyojanaṁtañcapajānātiyathācaanuppannassasaṁyojanassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasaṁyojanassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassasaṁyojanassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Sotañcapajānātisaddecapajānātiyañcatadubhayaṁpaṭiccauppajjatisaṁyojanaṁtañcapajānātiyathācaanuppannassasaṁyojanassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasaṁyojanassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassasaṁyojanassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Ghānañcapajānātigandhecapajānātiyañcatadubhayaṁpaṭiccauppajjatisaṁyojanaṁtañcapajānātiyathācaanuppannassasaṁyojanassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasaṁyojanassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassasaṁyojanassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Jivhañcapajānātirasecapajānātiyañcatadubhayaṁpaṭiccauppajjatisaṁyojanaṁtañcapajānātiyathācaanuppannassasaṁyojanassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasaṁyojanassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassasaṁyojanassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Kāyañcapajānātiphoṭṭhabbecapajānātiyañcatadubhayaṁpaṭiccauppajjatisaṁyojanaṁtañcapajānātiyathācaanuppannassasaṁyojanassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasaṁyojanassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassasaṁyojanassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Manañcapajānātidhammecapajānātiyañcatadubhayaṁpaṭiccauppajjatisaṁyojanaṁtañcapajānātiyathācaanuppannassasaṁyojanassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasaṁyojanassapahānaṁhotitañcapajānātiyathācapahīnassasaṁyojanassaāyatiṁanuppādohotitañcapajānāti

Itiajjhattaṁdhammesudhammānupassīviharatibahiddhādhammesudhammānupassīviharatiajjhattabahiddhādhammesudhammānupassīviharati

samudayadhammānupassīdhammesuviharativayadhammānupassīdhammesuviharatisamudayavayadhammānupassīdhammesuviharati

AtthidhammātipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatichasuajjhattikabāhiresuāyatanesu

Āyatanapabbaṁniṭṭhitaṁ

4.4Dhammānupassanābojjhaṅgapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatisattasubojjhaṅgesu

Kathañcapanabhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatisattasubojjhaṅgesu

Idhabhikkhavebhikkhusantaṁajjhattaṁsatisambojjhaṅgaṁatthimeajjhattaṁsatisambojjhaṅgotipajānātiasantaṁajjhattaṁsatisambojjhaṅgaṁnatthimeajjhattaṁsatisambojjhaṅgotipajānātiyathācaanuppannassasatisambojjhaṅgassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasatisambojjhaṅgassabhāvanāyapāripūrīhotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁdhammavicayasambojjhaṅgaṁatthimeajjhattaṁdhammavicayasambojjhaṅgotipajānātiasantaṁajjhattaṁdhammavicayasambojjhaṅgaṁnatthimeajjhattaṁdhammavicayasambojjhaṅgotipajānātiyathācaanuppannassadhammavicayasambojjhaṅgassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassadhammavicayasambojjhaṅgassabhāvanāyapāripūrīhotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁvīriyasambojjhaṅgaṁatthimeajjhattaṁvīriyasambojjhaṅgotipajānātiasantaṁajjhattaṁvīriyasambojjhaṅgaṁnatthimeajjhattaṁvīriyasambojjhaṅgotipajānātiyathācaanuppannassavīriyasambojjhaṅgassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassavīriyasambojjhaṅgassabhāvanāyapāripūrīhotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁpītisambojjhaṅgaṁatthimeajjhattaṁpītisambojjhaṅgotipajānātiasantaṁajjhattaṁpītisambojjhaṅgaṁnatthimeajjhattaṁpītisambojjhaṅgotipajānātiyathācaanuppannassapītisambojjhaṅgassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassapītisambojjhaṅgassabhāvanāyapāripūrīhotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁpassaddhisambojjhaṅgaṁatthimeajjhattaṁpassaddhisambojjhaṅgotipajānātiasantaṁajjhattaṁpassaddhisambojjhaṅgaṁnatthimeajjhattaṁpassaddhisambojjhaṅgotipajānātiyathācaanuppannassapassaddhisambojjhaṅgassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassapassaddhisambojjhaṅgassabhāvanāyapāripūrīhotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁsamādhisambojjhaṅgaṁatthimeajjhattaṁsamādhisambojjhaṅgotipajānātiasantaṁajjhattaṁsamādhisambojjhaṅgaṁnatthimeajjhattaṁsamādhisambojjhaṅgotipajānātiyathācaanuppannassasamādhisambojjhaṅgassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassasamādhisambojjhaṅgassabhāvanāyapāripūrīhotitañcapajānāti

Santaṁajjhattaṁupekkhāsambojjhaṅgaṁatthimeajjhattaṁupekkhāsambojjhaṅgotipajānātiasantaṁajjhattaṁupekkhāsambojjhaṅgaṁnatthimeajjhattaṁupekkhāsambojjhaṅgotipajānātiyathācaanuppannassaupekkhāsambojjhaṅgassauppādohotitañcapajānātiyathācauppannassaupekkhāsambojjhaṅgassabhāvanāyapāripūrīhotitañcapajānāti

Itiajjhattaṁdhammesudhammānupassīviharatibahiddhādhammesudhammānupassīviharatiajjhattabahiddhādhammesudhammānupassīviharati

samudayadhammānupassīdhammesuviharativayadhammānupassīdhammesuviharatisamudayavayadhammānupassīdhammesuviharati

AtthidhammātipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharatisattasubojjhaṅgesu

Bojjhaṅgapabbaṁniṭṭhitaṁ

4.5Dhammānupassanāsaccapabba

Punacaparaṁbhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharaticatūsuariyasaccesu

Kathañcapanabhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharaticatūsuariyasaccesu

Idhabhikkhavebhikkhuidaṁdukkhantiyathābhūtaṁpajānātiayaṁdukkhasamudayotiyathābhūtaṁpajānātiayaṁdukkhanirodhotiyathābhūtaṁpajānātiayaṁdukkhanirodhagāminīpaṭipadātiyathābhūtaṁpajānāti

Itiajjhattaṁdhammesudhammānupassīviharatibahiddhādhammesudhammānupassīviharatiajjhattabahiddhādhammesudhammānupassīviharati

samudayadhammānupassīdhammesuviharativayadhammānupassīdhammesuviharatisamudayavayadhammānupassīdhammesuviharati

AtthidhammātipanassasatipaccupaṭṭhitāhotiYāvadevañāṇamattāyapaṭissatimattāyaanissitocaviharatinacakiñcilokeupādiyati

Evampikhobhikkhavebhikkhudhammesudhammānupassīviharaticatūsuariyasaccesu

Saccapabbaṁniṭṭhitaṁ

Dhammānupassanāniṭṭhitā

Yohikocibhikkhaveimecattārosatipaṭṭhāneevaṁbhāveyyasattavassānitassadvinnaṁphalānaṁaññataraṁphalaṁpāṭikaṅkhaṁ

diṭṭhevadhammeaññāsatiupādiseseanāgāmitā

Tiṭṭhantubhikkhavesattavassāni

Yohikocibhikkhaveimecattārosatipaṭṭhāneevaṁbhāveyyachavassānipe

pañcavassāni

cattārivassāni

tīṇivassāni

dvevassāni

ekaṁvassaṁ

tiṭṭhatubhikkhaveekaṁvassaṁ

Yohikocibhikkhaveimecattārosatipaṭṭhāneevaṁbhāveyyasattamāsānitassadvinnaṁphalānaṁaññataraṁphalaṁpāṭikaṅkhaṁ

diṭṭhevadhammeaññāsatiupādiseseanāgāmitā

Tiṭṭhantubhikkhavesattamāsāni

Yohikocibhikkhaveimecattārosatipaṭṭhāneevaṁbhāveyyachamāsānipe

pañcamāsāni

cattārimāsāni

tīṇimāsāni

dvemāsāni

ekaṁmāsaṁ

aḍḍhamāsaṁ

tiṭṭhatubhikkhaveaḍḍhamāso

Yohikocibhikkhaveimecattārosatipaṭṭhāneevaṁbhāveyyasattāhaṁtassadvinnaṁphalānaṁaññataraṁphalaṁpāṭikaṅkhaṁ

diṭṭhevadhammeaññāsatiupādiseseanāgāmitāti

Ekāyanoayaṁbhikkhavemaggosattānaṁvisuddhiyāsokaparidevānaṁsamatikkamāyadukkhadomanassānaṁatthaṅgamāyañāyassaadhigamāyanibbānassasacchikiriyāyayadidaṁcattārosatipaṭṭhānāti

Itiyaṁtaṁvuttaṁidametaṁpaṭiccavuttanti

Idamavocabhagavā

Attamanātebhikkhūbhagavatobhāsitaṁabhinandunti

Satipaṭṭhānasuttaṁniṭṭhitaṁdasamaṁ

Mūlapariyāyavaggoniṭṭhitopaṭhamo

Tassuddānaṁ

Mūlasusaṁvaradhammadāyādā

Bheravānaṅgaṇākaṅkheyyavatthaṁ

Sallekhasammādiṭṭhisatipaṭṭhaṁ

Vaggavaroasamosusamatto

漢譯

AI如是我聞。
AI一時,世尊住於拘樓國,(在)名為劍磨瑟曇的拘樓人市鎮(中)。
AI在那裡,世尊確實招呼了比丘們。
AI「比丘們!」
AI「尊者!」那些比丘們回應了世尊。
AI世尊說了這(話):
AI「比丘們!這是眾生清淨、超越愁悲、消滅苦憂、證得正理、親證涅槃的唯一道路,亦即四念處。」
AI哪四(念處)?
AI於此,比丘們!比丘隨觀身於身而住,精勤、正知、具念,捨除世間的貪憂。
AI(比丘)隨觀受於受而住,精勤、正知、具念,捨除世間的貪憂。
AI(比丘)隨觀心於心而住,精勤、正知、具念,捨除世間的貪憂。
AI(比丘)隨觀法於諸法而住,精勤、正知、具念,捨除世間的貪憂。
AI總說已竟。
AI〔身隨觀〕
AI〔身隨觀——入出息節〕
AI諸比丘,比丘如何於身隨觀身而住?
AI於此,諸比丘,比丘往林中,[或]至樹下,[或]往空閑處,坐下,盤折[就座],端正[身體],[令念]朝向當前,安立[念]。
此段開示也見於8 入出息念經
AI彼[具念]入息,[具念]出息。
AI入息長時,了知『(吸)長』;出息長時,了知『(呼)長』。
AI入息短時,了知『(吸)短』;出息短時,了知『(呼)短』。
AI『覺知全身(而入息)』,如是修習;『覺知全身(而出息)』,如是修習。
AI『令身行平靜(而入息)』,如是修習;『令身行平靜(而出息)』,如是修習。
AI諸比丘,就好像一位車工(或其學徒),在車削長件時了知「我在車削長件」,在車削短件時了知「我在車削短件」。
AI諸比丘,同樣地,比丘在長吸氣時了知「我在長吸氣」;在長呼氣時了知「我在長呼氣」;在短吸氣時了知「我在短吸氣」;在短呼氣時了知「我在短呼氣」。
AI他修習「感受著全身(而呼吸)」;他修習「感受著全身(而呼吸)」。(兩次分別對應吸氣與呼氣)
AI他修習「令身行平靜(而呼吸)」;他修習「令身行平靜(而呼吸)」。(兩次分別對應吸氣與呼氣)
AI如此,他或對內在的身隨觀身而安住,或對外在的身隨觀身而安住,或對內外的身隨觀身而安住。
AI他或安住於隨觀身中諸法的生起,或安住於隨觀身中諸法的滅去,或安住於隨觀身中諸法的生滅。
AI「有身」的念現前,僅為了知與念而建立。他不依附而安住,對世間任何事物不執取。
AI諸比丘,比丘就這樣隨觀身而安住於身中。
AI入出息節(已)完畢。
AI身隨觀威儀路節。
AI再者,諸比丘,比丘行走時清楚了知;站立時清楚了知;坐著時清楚了知;臥下時清楚了知。
AI無論(身體被安置於何種狀態),他便如實清楚了知之。(注:t3、t4 資料存疑,整段語義依其餘 token 重建)
AI如是,或於內身隨觀身而安住,或於外身隨觀身而安住,或於內外身隨觀身而安住。
AI或於身中隨觀生起之法而安住,或於身中隨觀滅去之法而安住,或於身中隨觀生滅之法而安住。
AI「有身」如此,念便現前確立;僅以了知的量度、持續正念的量度,他不依附而安住,對世間任何事物皆不執取。
AI諸比丘,比丘如此於身隨觀身而安住。
AI威儀節完畢。
AI再者,諸比丘,比丘前進時、返回時,以正知行事;向前看時、環顧時,以正知行事;(肢體)彎曲時、伸展時,以正知行事;持執大衣、缽及衣時,以正知行事;食、飲、嚼、嚐時,以正知行事;大小便時,以正知行事;行走、站立、坐著、睡眠、醒寤、說話、保持沉默時,以正知行事。
AI如是,或於內身隨觀身而安住……(以下省略,同前文)
AI諸比丘,比丘如此於身隨觀身而安住。
AI正知節,圓滿完畢。
AI(標題)身隨觀——不淨作意節
AI再者,諸比丘,比丘就在這個身體——從足底往上,從髮頂往下,以皮膚為界——充滿各種不淨之物,加以觀察:
AI在這個身體中,有:髮、體毛、指甲、牙齒、皮膚、肉、肌腱、骨骼、骨髓、腎臟、心臟、肝臟、胸膜、脾臟、肺臟、腸、腸繫膜、胃中食物、糞便、膽汁、痰液、膿、血液、汗水、脂肪、淚水、油脂、唾液、鼻涕、關節滑液。
AI諸比丘,就好像有一只兩端開口的播種袋,裝滿各種穀物——精米、稻穀、綠豆、(資料義:月份)、芝麻、去殼米——一位有眼睛的人打開袋子,便能逐一識別:「這是精米,這是稻穀,這是綠豆,這是(資料義:月份),這是芝麻,這是去殼米。」
AI同樣地,諸比丘,比丘就在這個身體——從足底往上,從髮頂往下,以皮膚為界——充滿各種不淨之物,加以觀察:
AI在這個身體中,有(諸部位)……(中略)。
AI如是,或在自身內,觀身而住……(中略)
AI如此,諸比丘,比丘便安住於觀身之中。
AI不淨作意節,圓滿完畢。
AI身隨觀・界作意品(章節標題)
AI「諸比丘,比丘又進而對此(身),如其所立、如其所向,以界的方式加以省察。」
AI「此身中有地界、水界、火界、風界。」
AI「諸比丘,猶如屠牛者,或屠牛者的徒弟,宰殺一頭牛之後,在四衢大道上將其逐一切分,就坐於此——」(注:t2 dakkho 依提供資料釋為「看見了」,語境難解;t4、t6 vā 資料不足,整段白話依脈絡重建)
AI「諸比丘,同樣地,比丘確實對此(身),如其所立、如其所向,以界的方式加以省察。」
AI「此身中有地界、水界、火界、風界。」
AI「如此,或就自身的身體隨觀身而住……(後文省略,依前文類推)」
AI「如此,諸比丘,比丘確實就身體隨觀身而住。」
AI「界作意品,已圓滿完畢。」
AI身隨觀・九塚間觀品(章節標題)
AI再者,比丘們,比丘(假設他)見到一具遺體被棄置於墳場,死亡一日、兩日或三日,已膨脹、已青紫、已流膿。
AI他就以正是此身與之相類比。
AI「此(身)確實亦具此本性、將趨向如是、尚未超越此。」
AI如此,(他)安住於對內在身體的隨觀……(省略,以下略)
AI就這樣,比丘們,比丘確實安住於對身體的隨觀。
AI再者,比丘們,比丘(假設他)見到一具遺體被棄置於墳場,正被烏鴉、猛禽、禿鷲、(另種)烏鴉、狗、虎、豹、胡狼、或各種小生物所啃食。
AI他就以正是此身與之相類比。
AI「此(身)確實亦具此本性、將趨向如是、尚未超越此。」
AI如此,(他)安住於對內在身體的隨觀……(省略,以下略)
AI就這樣,比丘們,比丘確實安住於對身體的隨觀。
AI再者,諸比丘,比丘猶如看見一具被棄置於屍林中的骸骨——帶有肉與血、以筋腱相連……(以下略)
AI骸骨——無肉而染有血跡、以筋腱相連……(以下略)
AI骸骨——無肉無血、以筋腱相連……(以下略)
AI諸骨失去連結,散落四方——手骨在一處,足骨在另一處,踝骨在另一處,脛骨在另一處,股骨在另一處,髖骨在另一處,肋骨在另一處,脊骨在另一處,上脊骨在另一處,頸骨在另一處,顎骨在另一處,牙齒在另一處,頭骨在另一處。
AI彼(比丘)將正是此與其相比較。
AI此(身)確實具有如此本質,命定如此,尚未超越此。
AI如是,(他)於內在身中隨觀身而安住……(以下略)
AI諸比丘,如此確實,比丘於身中隨觀身而安住。
AI再者,諸比丘,比丘猶如看見一具被棄置於屍林中的遺體——諸骨白色,如法螺殼之色……(以下略)
AI諸骨堆積成堆,已超過一年……(以下略)
AI腐臭的、化為粉末的骨骸。
AI彼將正是此〔何物〕與之相比擬。
AI「此〔何物〕確實具有如此本性,命定如此,尚未超越此。」
AI如此,就自身之身觀身而住,就外身觀身而住,就內外之身觀身而住。
AI觀(身中)諸法生起之性而住,觀諸法滅去之性而住,觀諸法生起與滅去之性而住。
AI「有〔何物〕」——〔於滅失中〕,念現前安立成為;僅為了知之量與持續正念之量,不依附而住,不於世間執取任何事物。
AI如此,確實,諸比丘,比丘於身觀身而住。
AI九塚間觀品,已完畢。
AI十四身觀,已完畢。
AI受隨觀
AI諸比丘,比丘如何於諸感受中隨觀感受而住?
AI諸比丘,於此,比丘感受樂受時,了知『我感受樂受』。
AI感受苦受時,了知『我感受苦受』。
AI感受不苦不樂受時,了知『我感受不苦不樂受』。
AI感受世俗樂受時,了知『我感受世俗樂受』。
AI感受出世間樂受時,了知『我感受出世間樂受』。
AI感受世俗苦受時,了知『我感受世俗苦受』。
AI感受出世間苦受時,了知『我感受出世間苦受』。
AI感受世俗不苦不樂受時,了知『我感受世俗不苦不樂受』。
AI感受出世間不苦不樂受時,了知『我感受出世間不苦不樂受』。
AI如是,或於內在諸受中隨觀感受而住,或於外在諸受中隨觀感受而住,或於內外諸受中隨觀感受而住。
AI或於諸受中隨觀生起之法性而住,或於諸受中隨觀滅去之法性而住,或於諸受中隨觀生滅之法性而住。
AI「有受」——(念)現前確立而成;恰到僅為了了知、持續念的程度,不依附而住,對世間任何事物皆不執取。(t4 panassa、t5 sati 所提供詞條與本段語境落差明顯,整段白話綜合其餘詞條語境整合。)
AI如此,諸比丘,比丘確實於諸受中隨觀感受而住。
AI受隨觀竟。
AI心隨觀。
AI又,諸比丘,比丘如何隨觀心而住?
AI於此,諸比丘,比丘或於有貪之心,了知(其心)為「有貪之心」。
AI或於離貪之心,了知(其心)為「離貪之心」。
AI或於有瞋之心,了知(其心)為「有瞋之心」。
AI或者,(他)了知離瞋之心為「離瞋之心」。
AI或者,(他)了知有癡之心為「有癡之心」。
AI或者,(他)了知離癡之心為「離癡之心」。
AI或者,(他)了知收縮之心為「收縮之心」。
AI或者,(他)了知散亂之心為「散亂之心」。
AI或者,(他)了知廣大之心為「廣大之心」。
AI或者,(他)了知不廣大之心為「不廣大之心」。
AI或者,(他)了知有上之心(尚可被超越之心)為「有上之心」。
AI或者,(他)了知無上之心(無可超越之心)為「無上之心」。
AI或者,(他)了知入定之心(已攝收的心)為「入定之心」。
AI或者,心未得定,〔他〕了知「〔此心〕未得定」。
AI或者,心已解脫,〔他〕了知「〔此心〕已解脫」。
AI或者,心未解脫,〔他〕了知「〔此心〕未解脫」。
AI如此,〔他〕或於內心隨觀心而安住,或於外心隨觀心而安住,或於內外心隨觀心而安住。
AI或於心中隨觀生起之法而安住,或於心中隨觀滅去之法而安住,或於心中隨觀生滅之法而安住。
AI或「有〔心〕」,彼之正念現前建立;只為達到了知之量、念住之量,〔他〕離依而住,不執取世間任何事物。
AI諸比丘,如此,比丘確實於心隨觀心而安住。
AI心隨觀已竟。
AI法隨觀(法念住)
AI法隨觀——蓋(障礙)品
AI諸比丘,比丘如何於諸法中隨觀諸法而住?
AI諸比丘,於此,比丘於五蓋中隨觀諸法而住。
AI又,諸比丘,比丘如何於五蓋中隨觀諸法而住?
AI於此,諸比丘,比丘了知內在有欲欲——「我內在有欲欲」;了知內在無欲欲——「我內在無欲欲」;又了知未生起之欲欲如何生起,了知那;了知已生起之欲欲如何得以捨斷,了知那;了知已捨斷之欲欲如何於將來不再生起,了知那。
AI內在有瞋恚,了知「我內在有瞋恚」;內在無瞋恚,了知「我內在無瞋恚」;了知未生起之瞋恚如何生起,了知那;了知已生起之瞋恚如何得以捨斷,了知那;了知已捨斷之瞋恚如何於將來不再生起,了知那。
AI內在有昏沉睡眠,了知「我內在有昏沉睡眠」;內在無昏沉睡眠,了知「我內在無昏沉睡眠」;了知未生起之昏沉睡眠如何生起,了知那;了知已生起之昏沉睡眠如何得以捨斷,了知那;了知已捨斷之昏沉睡眠如何於將來不再生起,了知那。
AI內在有掉舉惡作,了知「我內在有掉舉惡作」;內在無掉舉惡作,了知「我內在無掉舉惡作」;了知未生起之掉舉惡作如何生起,了知那;了知已生起之掉舉惡作如何得以捨斷,了知那;了知已捨斷之掉舉惡作如何於將來不再生起,了知那。
AI內在有疑惑,了知「我內在有疑惑」;內在無疑惑,了知「我內在無疑惑」;了知未生起之疑惑如何生起,了知那;了知已生起之疑惑如何得以捨斷,了知那;了知已捨斷之疑惑如何於將來不再生起,了知那。
AI如是,或於內在諸法中隨觀諸法而住,或於外在諸法中隨觀諸法而住,或於內外諸法中隨觀諸法而住。
AI或於諸法中隨觀集起之法而住,或於諸法中隨觀滅去之法而住,或於諸法中隨觀集起與滅去之法而住。
AI「有(具如此性質的)諸法」——或者——(某物)消失了;(念)存在之時,(諸法)得以現前;僅為了了知的程度、持續念的程度,(比丘)不依附而安住,不執取世間任何事物。
AI諸比丘,如此確實,比丘於諸法(具如此性質的事物)中隨觀諸法,安住於五蓋中。
AI蓋品,圓滿完結。
AI(法隨觀)蘊品。
AI再者,諸比丘,比丘於諸法中隨觀諸法,安住於五取蘊中。
AI然而,諸比丘,比丘如何於諸法中隨觀諸法,安住於五取蘊中?
AI諸比丘,在此(教法中),比丘(如是觀察):
AI「如是色;如是色之集;如是色之滅。」
AI「如是受;如是受之集;如是受之滅。」
AI「如是想;如是想之集;如是想之滅。」
AI「如此是諸行,如此是諸行的生起,如此是諸行的滅去。」
AI「如此是識,如此是識的生起,如此是識的滅去。」
AI如此,他或於內在的諸法中隨觀諸法而住,或於外在的諸法中隨觀諸法而住,或於內外的諸法中隨觀諸法而住。
AI或住於在諸法中隨觀生起之性,或住於在諸法中隨觀滅去之性,或住於在諸法中隨觀生滅之性。
AI「有此性質的諸法」——正念現前(對他而言)成立。僅為了了知的分量、持續正念的分量,他不依附而住,且對世界中的任何事物都不執取。
AI諸比丘,比丘就如此確實地於五取蘊中隨觀諸法而住。
AI蘊品已完結。
AI法隨觀・處品(章節標題)
AI再者,諸比丘,比丘於六內外處中隨觀諸法而住。
AI然而諸比丘,比丘如何於六內外處中隨觀諸法而住?
AI諸比丘,此處比丘了知眼,亦了知諸色;了知緣此二者而生起之結縛;了知未生起之結縛如何生起;了知已生起之結縛如何被捨斷;了知已被捨斷之結縛於將來如何不再生起。
AI了知耳,亦了知諸聲;了知緣此二者而生起之結縛;了知未生起之結縛如何生起;了知已生起之結縛如何被捨斷;了知已被捨斷之結縛於將來如何不再生起。
AI了知鼻,亦了知諸香;了知緣此二者而生起之結縛;了知未生起之結縛如何生起;了知已生起之結縛如何被捨斷;了知已被捨斷之結縛於將來如何不再生起。
AI了知舌,亦了知諸味;了知緣此二者而生起之結縛;了知未生起之結縛如何生起;了知已生起之結縛如何被捨斷;了知已被捨斷之結縛於將來如何不再生起。
AI了知身(依資料 lemma=ki,gloss 為疑問代名詞「誰?什麼?」,疑似資料有誤),亦了知諸觸(gloss 為空,資料不足);了知緣此二者而生起之結縛;了知未生起之結縛如何生起;了知已生起之結縛如何被捨斷;了知已被捨斷之結縛於將來如何不再生起。
AI了知意,亦了知諸法;了知緣此二者而生起之結縛;了知未生起之結縛如何生起;了知已生起之結縛如何被捨斷;了知已被捨斷之結縛於將來如何不再生起。
AI如是,他或就內在諸法觀察諸法而安住,或就外在諸法觀察諸法而安住,或就內外諸法觀察諸法而安住。
AI或就諸法中觀察生起之性而安住,或就諸法中觀察滅去之性而安住,或就諸法中觀察生滅之性而安住。
AI「有諸法」——如是,念已現前;僅就了知之程度、僅就持續念知之程度,他不依附而安住,不執取世間任何事物。(按:panassa 一詞,字典所收釋義與此處文脈不符,疑為連音「pana+assa」,字典尚未拆分。)
AI諸比丘,比丘確實如是就六內外入處觀察諸法而安住。
AI處品已完畢。
AI觀法——覺支品
AI再者,諸比丘,比丘於七覺支之諸法中,以觀法者的方式安住。
AI諸比丘,比丘如何於七覺支之諸法中以觀法者的方式安住?
AI諸比丘,於此,比丘若自身內有念覺支,了知「我內有念覺支」;若自身內無念覺支,了知「我內無念覺支」;又未生起之念覺支如何生起,亦清楚了知;已生起之念覺支藉由修習如何達致圓滿,亦清楚了知。
AI若自身內有擇法覺支,了知「我內有擇法覺支」;若自身內無擇法覺支,了知「我內無擇法覺支」;又未生起之擇法覺支如何生起,亦清楚了知;已生起之擇法覺支藉由修習如何達致圓滿,亦清楚了知。
AI若自身內有精進覺支,了知「我內有精進覺支」;若自身內無精進覺支,了知「我內無精進覺支」;又未生起之精進覺支如何生起,亦清楚了知;已生起之精進覺支藉由修習如何達致圓滿,亦清楚了知。
AI若自身內有喜覺支,了知「我內有喜覺支」;若自身內無喜覺支,了知「我內無喜覺支」;又未生起之喜覺支如何生起,亦清楚了知;已生起之喜覺支藉由修習如何達致圓滿,亦清楚了知。
AI若自身內有輕安覺支,了知「我內有輕安覺支」;若自身內無輕安覺支,了知「我內無輕安覺支」;又未生起之輕安覺支如何生起,亦清楚了知;已生起之輕安覺支藉由修習如何達致圓滿,亦清楚了知。
AI若自身內有定覺支,了知「我內有定覺支」;若自身內無定覺支,了知「我內無定覺支」;又未生起之定覺支如何生起,亦清楚了知;已生起之定覺支藉由修習如何達致圓滿,亦清楚了知。
AI若內在已有捨覺支,清楚了知「我內在有捨覺支」;若內在尚無捨覺支,清楚了知「我內在無捨覺支」;並清楚了知,尚未生起的捨覺支如何得以生起;以及已生起的捨覺支藉由修習而圓滿——此亦清楚了知。
AI如是,或於內在諸法中隨觀諸法而住,或於外在諸法中隨觀諸法而住,或於內外諸法中隨觀諸法而住。
AI或於諸法中隨觀生起之性質而住,或於諸法中隨觀滅去之性質而住,或於諸法中隨觀生滅之性質而住。
AI「諸法存在」——或(依資料)消逝——念已現前;只為了如實了知與持續念知,不依附而住,對諸世界任何事物皆不執取。
AI比丘們,比丘如此於七覺支中隨觀諸法而住。
AI覺支品圓竟。
AI法隨觀·諦品
AI再者,比丘們,比丘於四聖諦中隨觀諸法而住。
AI然而,比丘們,比丘如何於四聖諦中隨觀諸法而住?
AI於此,比丘們,比丘對「此」如實了知;對「此為苦之生起」如實了知;對「此為苦之息滅」如實了知;對「此為導向苦滅之道」如實了知。
AI如是,(他)或安住於在自身諸法中隨觀諸法,或安住於在外部諸法中隨觀諸法,或安住於在內外諸法中隨觀諸法。
AI或安住於在諸法中觀察生起之本質,或安住於在諸法中觀察滅去之本質,或安住於在諸法中觀察生滅之本質。
AI「有諸法」——如此,念知現前。僅就所需的了知量度與念住量度而言,(他)安住於不依附,不於世間執取任何事物。
AI就如此,諸比丘,比丘安住於在這四聖諦的諸法中隨觀諸法。
AI諦品,圓滿完畢。
AI法隨觀,圓滿完畢。
AI諸比丘,無論何人若如此修習這四念住達七年,對他而言,兩種果報之中的一種是可以期待的。
AI(若有)見解——在具有如此本質的諸法之中,(得到)另一種(果報);(此情況)存在時,或(若有)執取殘餘,(得到)不還果。
AI諸比丘,姑且不論七年。
AI諸比丘,無論何人若如此修習這四念住達六年……(以下省略)
AI五年
AI四年
AI三年
AI二年
AI一個雨季
AI諸比丘,且置一雨季。
AI諸比丘,凡任何人如此修習這四念處,(資料標注為「執著之」)諸月,對彼而言,兩種果中某一果可以期待。
AI在具此性質的法中持有見解者,若另一種(智)存在,則(得)不還或有餘(執取殘餘)。
AI諸比丘,且置(資料標注為「執著之」)諸月。
AI諸比丘,凡任何人如此修習這四念處六個月……(pe 為省略符號,後文省略)
AI五個月
AI四個月
AI三個月
AI兩個月
AI一個月
AI半個māsaka(低值幣)
AI比丘們,讓半個māsaka先擱置一旁,
AI比丘們,任何人若如此修習這四念住七天,對他而言,兩果中某一果可以期待:
AI就在當下持此見解之法中——或另一種,若有餘依存在,即不還果。
AI比丘們,此乃直接之道,為(眾生)清淨、超越憂與悲、消滅苦與憂惱、獲得正道、親證涅槃——即四念住。
AI如是,凡那(被播種散布)之事,此乃指彼——(資料不足)——(引句結束)
AI具吉祥德性者(世尊)如是說了這。
AI那些比丘們對世尊所說的話滿心歡喜、欣然讚同。
AI第十《念處經》已圓滿結束。
AI第一《根本法門品》已圓滿結束。
AI彼品攝頌(各品末尾列示諸經標題或主題之簡短偈頌)。
AI〔攝頌含〕根本(法門)、善(調)伏、法嗣(即MN1、MN2、MN3)。
AI〔以及〕怖畏—無垢穢—願欲—法衣(即MN4、MN5、MN6、MN7)。
AI〔以及〕削減—正見—念處(即MN8、MN9、MN10)。
AI殊勝品,阿薩摩(天神),善妙領受之。

研經

AI章節概要

本經為《中部》第十經,世尊在拘樓國劍磨瑟曇向比丘眾宣說四念處,開宗即定義此為眾生清淨、超越愁悲、消滅苦憂、親證涅槃的唯一道路。 全經以四大板塊展開。身隨觀含六節:入出息(覺知長短息、令身行平靜)、威儀(了知行住坐臥)、正知(一切動作以正知行事)、不淨作意(觀三十二部位不淨性)、四界作意、九塚間觀(從新屍膨脹至骨粉的九階段)。受隨觀辨別樂、苦、不苦不樂三受,各分世俗與出世間共九類。心隨觀了知十六種心態,含有無貪瞋癡、收縮散亂、入定與否、解脫與否。法隨觀分五節:五蓋(觀其有無及生滅捨斷)、五取蘊(觀色受想行識的集滅)、六內外處(觀根境結縛的生滅)、七覺支(觀其有無與修習圓滿)、四聖諦(如實了知苦集滅道)。 每節以觀內外、觀生滅、不依附、不執取收結。末段宣示:修習四念處七日乃至七年,可期阿羅漢果或不還果。

AI詞義「ekāyana」——非「唯一」而是「直接前行」

ekāyana 字根義為「一向前進之道」,非排他的「唯一」;與 magga(路)合用,強調此道直通目標,不迂迴。經首與經末對應呼應,構成全經框架。

依據來源mn10:2.1、mn10:47.1
AI句式「內/外/內外 + 生起/滅去/生滅」——各念住收攝公式

每個念住節末固定以 ajjhatta/bahiddhā/ubhayaṃ(內/外/內外)三元,再疊加 samudaya/vaya 二元收攝,形成全經一貫的六重觀察公式。

依據來源mn10:5.1、mn10:5.2
AI詞彙「sāmisa/nirāmisa」——受隨觀的世俗/出世間二分

sāmisa(有肉/世俗)對 nirāmisa(無肉/出世間)將樂、苦、不苦不樂三受各再一分,合計九受;是受隨觀獨有的細分層次。

依據來源mn10:32.5、mn10:32.6