citta
√citt心
文法
- 簡義
- decorated; beautiful; adorned
- 字根
- √citt
- 詞形
- 形容詞·陽性·對格·複數、形容詞·中性·主格·單數、形容詞·陽性·處格·單數、形容詞、形容詞·陽性·與格·單數、形容詞·陽性·具格·單數
變化形
citte・cittaṁ・cittasmiṁ・cittampi・cittanti・cittassa・cittena
用法摘要 AI
本批出現句均出自 MN10《念處經》的「心隨觀」(cittānupassanā)段落。citta 在此一律作名詞,義為「心」,呈現兩種格位用法,各有不同語境功能: **一、處格 citte——觀察的所緣場域** 見於 *citte cittānupassī viharati*(隨觀心於心而住)。心在此以處格出現,指明修行者安住觀察的「所緣域」,而非行為主體。複合詞 *citta-anupassī*(隨觀心者)中,citta 同時作為所緣,強調觀察與所觀為同一對象的反身結構。 **二、業格 cittaṁ——了知的直接對象** 見於 *sarāgaṁ cittaṁ … pajānāti* 等句式。citta 作 *pajānāti*(了知)的受詞,代表當下心的性質狀態,與修飾語(sarāga- 有貪、vītarāga- 離貪、sadosa- 有瞋、vītadosa- 離瞋、samoha- 有癡、vītamoha- 離癡)組成「有X之心,了知為有X之心」的辨識語式。 **DPD 詞條義未見於本批句**:DPD 所載 citta(√citt,「裝飾的;美麗的;莊嚴的」)為形容詞用法,在本批出現句中未有例證,不宜混同。
在經文裡
-
citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ
(比丘)隨觀心於心而住,精勤、正知、具念,捨除世間的貪憂。
《念處經》mn10:3.4・讀整段開示 → -
Kathañca bhikkhave bhikkhu citte cittānupassī viharati
又,諸比丘,比丘如何隨觀心而住?
《念處經》mn10:34.1・讀整段開示 → -
Idha bhikkhave bhikkhu sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittan ti pajānāti
於此,諸比丘,比丘或於有貪之心,了知(其心)為「有貪之心」。
《念處經》mn10:34.2・讀整段開示 →
全藏出現 出現 367 次
- mn10:3.4
- mn10:34.1
- mn10:34.2
- mn10:34.3
- mn10:34.4
- mn10:34.5
- mn10:34.6
- mn10:34.7
- mn10:34.8
- mn10:34.9
- mn10:34.10
- mn10:34.11
- mn10:34.12
- mn10:34.13
- mn10:34.14
- mn10:34.15
- mn10:34.16
- mn10:34.17
- mn10:35.1
- mn10:35.2
- mn10:35.4
- mn118:20.2
- mn118:20.3
- mn118:20.4
- mn118:26.2
- mn118:26.3
- mn118:26.4
- mn118:26.5
- mn118:26.7
- mn118:34.1
- mn118:34.2
- mn118:35.1
- mn118:35.2
- mn118:36.1
- mn118:36.2
- mn118:38.1
- mn118:38.10
- mn118:38.11
- mn118:38.12
- mn118:38.13
- mn118:39.1
- mn118:39.2
- mn12:8.3
- mn12:8.4
- mn12:8.5
- mn12:8.6
- mn12:8.7
- mn12:8.8
- mn12:8.9
- mn12:8.10
- mn12:8.11
- mn12:8.12
- mn12:8.13
- mn12:8.14
- mn12:8.15
- mn12:8.16
- mn12:8.17
- mn12:8.18
- mn12:21.4
- mn12:21.6
- mn12:28.3
- mn12:28.5
- mn12:31.3
- mn12:31.5
- mn12:34.3
- mn12:34.5
- mn12:43.4
- mn12:43.6
- mn12:51.3
- mn13:6.8
- mn141:29.2
- mn141:29.3
- mn141:29.4
- mn141:29.5
- mn141:30.4
- mn14:2.3
- mn14:2.5
- mn14:2.6
- mn14:2.8
- mn14:3.1
- mn15:6.4
- mn15:6.7
- mn15:6.10
- mn15:6.13
- mn15:6.16
- mn15:6.19
- mn15:6.22
- mn15:6.25
- mn15:6.28
- mn15:6.31
- mn15:6.34
- mn15:6.37
- mn15:6.40
- mn15:6.43
- mn15:6.46
- mn15:6.49
- mn16:3.3
- mn16:3.4
- mn16:6.2
- mn16:6.3
- mn16:7.2
- mn16:7.3
- mn16:8.3
- mn16:8.4
- mn16:11.2
- mn16:11.3
- mn16:12.2
- mn16:12.3
- mn16:15.3
- mn16:15.4
- mn16:19.2
- mn16:19.3
- mn16:20.3
- mn16:20.4
- mn16:23.2
- mn16:23.3
- mn16:24.2
- mn16:24.3
- mn17:3.2
- mn17:3.5
- mn17:4.2
- mn17:4.5
- mn17:4.8
- mn17:5.2
- mn17:5.5
- mn17:5.8
- mn17:6.2
- mn17:6.5
- mn17:23.2
- mn17:23.5
- mn17:24.2
- mn17:24.5
- mn17:24.8
- mn17:25.2
- mn17:25.5
- mn17:25.8
- mn17:26.2
- mn17:26.5
- mn19:6.2
- mn19:6.4
- mn19:8.9
- mn19:8.10
- mn19:8.11
- mn19:8.13
- mn19:9-10.10
- mn19:9-10.11
- mn19:9-10.12
- mn19:9-10.14
- mn19:11.2
- mn19:11.4
- mn19:13.1
- mn19:18.1
- mn19:20.1
- mn19:22.1
- mn19:23.2
- mn20:3.3
- mn20:3.7
- mn20:4.4
- mn20:4.9
- mn20:5.3
- mn20:5.7
- mn20:6.3
- mn20:6.23
- mn20:7.2
- mn20:7.3
- mn20:7.4
- mn20:7.7
- mn20:7.8
- mn20:7.9
- mn20:8.2
- mn20:8.4
- mn20:8.6
- mn20:8.8
- mn20:8.9
- mn20:8.10
- mn21:6.4
- mn21:6.8
- mn21:6.11
- mn21:6.14
- mn21:7.2
- mn21:11.13
- mn21:11.14
- mn21:13.13
- mn21:19.13
- mn21:20.3
- mn23:2.44
- mn26:19.16
- mn26:20.2
- mn27:18.2
- mn27:18.3
- mn27:18.4
- mn27:18.5
- mn27:18.6
- mn27:23.1
- mn27:24.1
- mn27:25.1
- mn27:26.1
- mn28:6.9
- mn28:8.7
- mn28:9.7